«Ис æппæтадæмон культурæ…”

0
484

«Мæ зæрдæ дарын, уæ зондахаст кæй раргом кæндзыстут, уымæн æмæ сæрæвæрæнæн цы ныхас рахастам, уый у вазыгджын. Æнæдзургæ та йыл нæй, уымæн æмæ уымæй аразгæ уыдзæн æхсæнады, республикæйы дарддæры рæзт. Дуне дæр, бæстæ дæр ис геополитикон змæлды ахæсты, уый цы хъуыддæгтæ, тæссагдзинæдтæ хæсса рæгъмæ, уыдонæн хъуамæ уæм дзуапп раттынхъом. Дины æмæ национ культурæтæ, ахъуыдыгæнгæйæ, кæрæдзийæ нæй атонæн. Афтæмæй та нырыккон заман се ‘хсæн фæзынд быцæутæ. Цавæр бындур сын ис, цæмæн сæ æвæрынц кæрæдзи ныхмæ? Сæ иу дзы ахсджиагдæр æмæ сæйрагдæрыл куы нымайой, уæд йæ фæстæ цытæ расайдзæн?» — ацы æмæ æндæр фарстатæ знон конференцимæ рахаста Кавказаг геополитикон клубы секретарь Янæ АМЕЛИНА.

Конференцимæ рахастæуыд ахæм темæ: «Регионы геополитикон уавæр нымайгæйæ, нырыккон æхсæнады дины æмæ национ культурæтæ». Архайдтой дзы дины конфесситы минæвæрттæ, ахуыргæндтæ, хицаудзинады, æхсæнады бæрнон адæймæгтæ. Янæ Амелина ма йæ раныхасы куыд бамбарын кодта, афтæмæй хъуамæ дины æмæ национ культурæтæ кæрæдзийæ хицæнгонд ма цæуой, нæй сæ ныхмæ æвæрæн. Ацы хъуыддæгтæ ахсджиаг систы нырыккон хæстон-политикон сæнкъуыстыты рæстæг Хæстæг Скæсæны æмæ Стыр Кавказы, уымæн æмæ бæрæг дарынц бæстæйы национ æдасдзинады. «Дины культурæ сæйрагдæрыл чи нымайы, уыдон сабыргай рахизынц карз зондахастмæ, никæмæн æмæ ницæмæн уал фæбыхсынц. Уымæн æвдисæн, Европæ, Хæстæгдæр Скæсæны бæстæтæ цы зианхæссæг мæнгдины ахасты бахаудысты, уый. Иннæрдыгæй, национ культурæ сæрæй чи æвæры, æппындæр æй дины культурæимæ чи нæ бæтты, уыдон та хонынц æнæбындур хиппæлойдзинадмæ, æндæр адæмты культурæмæ æнæрвæссондзинадмæ. Уыдæтты фæрцы æхсæнад фегуыппæг вæййы. Æхгæд кæй у, уый йæ рæзын нал фæуадзы, æмæ уырдыгæй æнцонæй рацæуæн нал вæййы. Национ культурæ у стыр хъомыс, фæлæ æнусты фæлмы арфæй-арфдæр ныгъуыл, не замантæй зындгонд национ бындуртыл (кусгæ чи нал кæны, ахæмтыл) ног арæзтытæ амай — уый у къуылымпыйы хос», — загъта Янæ Амелина. Куыд ма бафиппайдта, афтæмæй ныртæккæ Ирыстоны иунæг зæрдæмæдзæугæ, дзыллæты баиугæнæг проект дæр нæй. Æхсæнад ницæмæ тырны. Æппынæдзух æгъдауы кой чи кæны, иннæтæн зонд чи амоны, уыцы фæсивæд Интернеты æнæуаг æвзагæй цъыф фæкалдтой зындгонд, ахуыргонд адæймагыл. Иутæ карзæй дзурынц пысылмон дины ныхмæ, уый, дам, ирон адæмы национ культурæйы хай нæу, нæ сæ фæнды, цæмæй хъуыса азан, фæлæ уынгты æппынæдзух, стырæй-чысылæй, æвзæр дзыхæй кæй дзурынц, уымæ сæм фиппаинæгтæ нæй. Йæ хъуыдымæ гæсгæ, ирæтты фылдæр хай сæ национ культурæ æцæгдзинадæй нæ зонынц. Фылдæрфылдæр ныхас цæуы рагфыдæлтæ-алантæ æмæ Фыдыбæстæйы Стыр хæсты Хъæбатырты, зындгонд спортсменты, хицаудзинады, Парламенты, Паддзахадон Думæйы бынæттæ чи бацахсдзæн, чи рамбулдзæн, уыдæтты тыххæй. Бæрæг дæр нæма дары, адæмы, æхсæнад размæ чи рахона, ахæм иугæнæг идея. Сыхаг регионты та ис размæцыды, рæзты æргом бæрæггæнæнтæ. Уый фæстæ ныхасы бар радтой Дзæуджыхъæуккаг æмæ Алайнаг архиепископ Леонидæн. Уый раарфæ кодта конференцийы архайджытæн, бузныг загъта, кæй йæ æрбахуыдтой, уый тыххæй. «Æз регионы нырма хæрзцыбыр рæстæг дæн, фæлæ-иу Аргъуаны амынддзинадæй кусынмæ кæдæм æрвыст æрцыдтæн, уым æмбæлдтæн алыхуызон конфесситы æмгуыстадыл. Се ‘хсæн ныхас цæуы æнусты дæргъы, сæ бастдзинæдты бындуртæ сты социалон æмæ гуманитарон рахæцæнтæ. Уый фæрцы ис размæ цæуæн, хъуамæ архайæм кæрæдзийæн аргъгæнгæйæ», — загъта архиепископ. Республикæйы пысылмæтты управленийы разамонæг, муфтий Гуæцæлты Хадзымураты хъуыдымæ гæсгæ, хъуыддæгтæ баст сты, адæмы иумæйаг культурæ ныллæг кæй у, уыимæ. «Уавæр куы нæ аива, уæд æхсæнад хъуамæ æндæрхуызон цæй фæрцы суа? Нæ фæлтæртæ цы уынынц, цы хæзнатыл сæ ардауынц, ахæм хæрзтимæ хиздзысты цардмæ. Цал стæм, уалæй æгъдау æмбарæм алыхуызон. Фыдæлтæн дзы цы æнæсыскъуынгæ бындуртæ æвæрд уыд, уыдонæй раджы сафтид стæм. Дины æмæ национ культурæтыл куы фæдзурæм, уæд хъуамæ зонæм: уыцы дыууæ сæйраг цæджындзыл æнцайы адæймаджы æмæ æхсæнады цардхъомыс. Ис æппæтадæмон культурæ, æмæ дины культурæ у йæ иу хай. Ахъуыды-ма кæнæм, ахуыргонддзинады гуырæнтæ адæймаг кæцæй базыдта? Фыццагдæр — дины культурæйæ. Куыд ис дзурæн, ома, чырыстон æмæ пысылмон динтæ ирæтты культурæмæ ницы бар дарынц? Дины культурæ цы æхсæнады нæ уа, уымæн фидæн нæй», — загъта Гуæцæлы-фырт. Уый ма арфæ ракодта архиепископ Леонидæн, загъта, æмгуыстад æмæ хорз ахастдзинæдтыл йæ зæрдæ кæй дары, уый. Конференцийы архайджыты æхсæн рауадис ахсджиаг æмæ хъæугæ ныхас.

БУТАТЫ Эльзæ

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here