Номдзыд кадæггæнæг Сланты Гаха

0
809

Зындгонд кадæггæнæг Сланты Гахайы номарæн изæр æрæджы уыд Дзæуджыхъæуы, Дзанайты Иваны номыл уынджы, чингуыты дуканийы, литературон уазæгуаты.

Гахайы тыххæй фольклорист Дзагуырты Гуыбады куыд фыссы, афтæмæй номдзыд каддæггæнæг райгуырд 1836 азы, Хуссар Ирыстоны, Ручъы зылды Бырытъаты хъæуы. Гыццыл лæппу ма уыд, афтæмæй базыдта цæгъдын дыууадæстæнон фæндырæй. Уыцы арфæйаг хъуыддагыл æй фæцалх кодта йæ фыды ‘фсымæр Есе. Зарын æмæ таурæгътæ кæнын та базыдта йæ фыд Пасийæ. Хуссар Иры Урстуалты уыд дыууадæстæнон фæндырыл иттæг дæсны чи цагъта, ахæм кадæггæнджытæ æмæ зарæггæнджытæ. 1920 азы Гуырдзиаг меньшевиктæ Хуссар Ирмæ кæй бабырстой, уый аххосæй Гаха йæ хистæр фыртимæ ралыгъд Ногирмæ. Гуыбады ма йæ уацы куыд фыссы, афтæмæй Гаха уыд уæздан, цæстуарзон, бирæ зонæг æмæ фенæг хистæр. Йæ алы хъуыддаджы дæр рæсугъд ирон æгъдау чи æвдыста, ахæм лæг. Кадæггæнæг Сланты Гахайы дыууадæстæнон фæндыры тыххæй мысæн изæры радзырдта æрыгон, курдиатджын музыкант, зарæггæнæг Илаты Тимур: «Гаха хуымæтæджы лæг нæ уыди, уый йæ бакастæй дæр бæрæг у. Фыццаг ын федтон йæ къам дзæнæты бадинаг, æрмдæсны Моурауты Сосланы æрмадзы. Тынг диссаг мæм фæкасти йæхæдæг дæр, стæй йæ фæндыр дæр. Æмæ райдыдтон агурын йæ дыууадæстæнон фæндыры къамтæ. Æмæ мæ къухы бафтыдысты зындгонд къамисæг Темыраты Мироны фæрцы. Уыцы хуызистытæм гæсгæ аразын райдыдтон мæхæдæг дыууадæстæнон фæндыр. Уыцы хъуыддаджы мын стыр æххуыс фæци номдзыд ирон композитор Æлборты Феликсы чиныг «Музыкальная культура осетин». Ацы номарæн изæрмæ цæттæгæнгæйæ нæ къухы бафтыд Гахайы цардæй йæ цыргъзонддзинадыл дзурæг хабæрттæ базонын. Æмæ уын дзы цалдæр хæссæм уæ размæ: Бырытъаты фæндаггæрон фæзы Гахайы зæрдæмæ иу нæууы гæбаз фæцыд æмæиу дзырдта, куы амæлон, уæд мæ-иу уым баныгæнут, зæгъгæ. Иу хатт, Сыбамæ цæугæйæ, йæ бæхæй æрхызт æмæ уыцы нæууыл дуртæй æмбонд æркодта. Сыбайæ фæстæмæ куы сыздæхт, уæд кæсы æмæ æмбонд уым нал ис. Хъæуы сывæллæтты бафарста, æмбонд цы фæци, зæгъгæ, æмæ йын уыдон афтæ, хъæу, дам, æй фехæлдтой. Уæд Гаха дисгæнæгау афтæ бакодта: — Ау, æз цæрæнбонты ам хъæу куы никуы федтон, заууаты йеддæмæ, зæгъгæ, уæд цалынмæ Сыбамæ æмæ фæстæмæ цыдтæн, уæдмæ рахъæу сты? Гаха æмæ иу фынæйуарзаг лæг æхсæв баззадысты иу бонджын, чъынды фысыммæ. Куы схуыссыдысты, уæд уазæг фынæйæ дзуры: «Цæрæнбонты ацы хæдзары ницы хур федтон!» Уæд æм Гаха дæр дзуры фысым æй куыд хъуыстаид, афтæ: — Ныххуыс, уазæг, йæ хицау дæр дзы дæуæй уæлдай ницы хур уыны. Номарæн изæрмæ Таутиаты Азæ мыдадзæй скодта Сланты Гахайы сурæт. Уый загъта: — Абон нæ ардæм æрбамбырд кодта Гахайы рухс фарн. Æз зыдтон, Ирыстоны бирæ хорз кадæггæнджытæ кæй уыд, уый. Гахайы ном фыццаг хатт фехъуыстон Илаты Тимурæй. Диссаг мæм фæкаст йæ фæндыр æмæ йæ аив сурæт. Фæстæдæр та Сланты-Дауыраты Зояимæ куы базонгæ дæн, æмæ мын йæ кадджын фыдæлы хабæрттæ дзурын куы райдыдта, уæд та бынтон сцымыдис дæн. Мæхицæн загътон, Гахайы сурæт мын мыдадзæй æнæ скæнгæ нæй. Мæ бон куыд уыд, афтæ йыл бацархайдтон, кæд мæм сæрмагонд ахуырад нæй уыцы хъуыддаджы, уæддæр. Мæ разæнгардгæнæг та уыд Илаты Тимур. Гахайы руаджы ирон цухъхъа хуыйын дæр ма базыдтон. Сланты Гахайы сфæлдыстадон бынтæ рухс æмæ табуйаг таутæ кæй зæрдæйы уадзынц, уыцы арфæйаг гуырдтæй иу у курдиатджын, æрыгон музыкант Берозты Таму. Уый мысæн изæры йæ хъисынфæндырыл æмæ ирон рагон уадынгарз-лалымуадындзыл акодта цалдæр кадæджы æмæ цагъды. Зындгонд ирон кадæггæнæг Сланты Гахайы сфæлдыстадон бынтæн нæ фольклористикæйы цы ахадындзинад ис, уый тыххæй бæлвырд радзырдта Цæгат Ирыстоны Абайты Васойы номыл социологон æмæ гуманитарон иртæстыты институты хайады сæргълæууæг, филологон наукæты кандидат Тахъазты Фидар. Мысæн изæры мидисджын уыд зындгонд поэт, ПТРК «Алани»-йы редактор Къадзаты Станиславы раныхас дæр. Сланты Гахайы дзырды фарн йемæ мæрдтæм нæ ацыд. Абон æй кад æмæ радимæ, йæ фыдæлы рухс номæн кадгæнгæйæ хæссы Ирыстоны намысджындæр сылгоймæгтæй иу, фыссæг, поэт, публицист, режиссер, Цæгат Ирыстоны аивæдты сгуыхт архайæг СлантыДаураты Зоя. Уый йæ кадджын фыдæлы сурæт куы федта, уæд йæ цины цæссыгтæ йæ рустыл æруадысты. Зоя тынг бæстон радзырдта Гахайы байзæддæгты тыххæй. Бузныг загъта мысæн изæр саразджытæн, стæй бакаст номдзыд ирон кадæггæнæджы тыххæй цы æмдзæвгæ ныффыста, уый. Æмæ Гахайы мыдадзын сурæт саразæг — Таутиаты Азæйæн, стæй дыууадæстæнон фæндыр саразæг Илаты Тимурæн радта зæрдылдарæн лæвæрттæ. Рæстæг цæуы, дуг ивы дуджы, фæлæ Сланты Гахайы хуызæн фæрнджын лæгты рухс номæн рохуаты баззайынæй тæссаг кæй нæу, уымæн ирд æвдисæн уыд ацы фембæлд.

ГАСАНТЫ Валери

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here