Дыууæ радзырды

0
164

Рувас æмæ уызын

Рувас æмæ уызын иумæ цæрынвæнд скодтой. Сарæзтой сæхицæн хæдзар. Райсомæй-иу уызын хъæдмæ ацыд. Бон-изæрмæ йæхицæн зымæгмæ хæринаг амал кодта. Рувас та йыл худæгæй мардис. — Æдылы къоппа, улæфгæ дæр-иу акæн,— дзырдта рувас, — цард дыууæ боны у, мæнæ мæнмæ нæ кæсыс. Бонизæрмæ хъæды мæхи тæрхъустимæ æмæ хъæддаг бабыз- тимæ фæирхæфсын. Сæ фæстæ ралидз-балидз сисын, кæй æрцахсын, уый бахæрын æмæ мæхи æфсæстæй цъæх нæууыл аппарын æмæ зарджытæ фæкæнын. Уый дын цард, æндæр ды дæр цæрыс! Райсомæй-изæрмæ цыдæртæ уидзыс æмæ сæ уæрмы æвæрыс, афтæмæй кæдмæ цæрынмæ хъавыс? Уызын ын уыцы ныхæстæн ахæм дзуапп радта: — Æнæ куыстæй ницы ис, мæ хур! Сæрд тагъд ацæудзæн, æмæ зымæг ралæудзæн. Зымæгон та уæрмы куы ницы уа, уæд æххормагæй амæлдзынæ. Афтæмæй сыл хъызт зымæг скодта. Рувас цы бахæрa, уый нæ зоны. Йæ зæрдыл æрлæууыдысты йæ сæрдыгон бонтæ, хъуыдыты аныгъуылд æмæ бафынæй. Дыккаг бон йæ сынтæгæй куы сыстад, уæд йæ сæр разылд æххормагæй. Ай хорз хабар нæу, исты æрымысын хъæуы, зæгъгæ, хъуыдытæ кодта. Бирæ фæрахъуыды-бахъуыдыйы фæстæ уызыны асайыны фæнд скодта. Зарын æмæ кафын райдыдта уæрмы раз, йæ къахфындзтыл æрзилы, иу къуымæй иннæмæ симы. Уызын ын афтæ: — Исты циндзинад дыл æрцыд, æвæццæгæн. — Абон ахæм хабар фехъуыстон, æмæ мын æнæ кафгæ дæр нæй. Нæ уæрмы бын ахæм хæзнадур ныгæд ис, æмæ, кæй къухы бафта, уый ницы хъуаг уыдзæн ацы царды. Фæлæ уæрм æнæхъæн сæрд алцæмæй байдзаг кодтай, æмæ сæ тагъддæр куы бахæриккам, уæд къахын райдаиккам. Уызын уайтагъд хæринæгтæ хæссын райдыдта. Хинæйдзаг рувасæн та йæ хал схауд. Уызын сæрд-сæрды дæргъы бирæ цыдæртæ фæхаста уæрммæ, æмæ сæ цалынмæ хордтой, уæдмæ зымæг дæр фæцис. Уæрм къахын рай- дыдта уызын, фæлæ никуы æмæ ницы. Бамбæрста, рувас ыл хинæй кæй рацыд, йæ къух ауыгъта æмæ та кусыныл балæууыд.

 

Тæппуд мыст

Иу хъæды цардис иу гыццыл мыст, уый алцæ- мæйдæр тынг тарст. Сыфтæрты сыбар-сыбурæй дæр-иу йæхи хуыккомы амбæхста. Иннæ сырдтæ йыл худæгæй мардысты: — Ахæм тæппуд ма дзы искæм райгуырд, цымæ, дымгæйы къуыззиттæй дæр тæрсгæ кæны! Уæд мыст смæсты ис: “Сырдтæ мыл кæдмæ хъуамæ худой?” Æмæ сфæнд кодта Мыст иннæ сырдты ‘хсæн йæхи хъæбатырæй равдисын. Ныфсджынæй хъæды паддзах — стайы лæгæты ‘рдæм йæ ных сарæзта. Сырдтæ йыл дисæй амардысты æмæ йæм сусæгæй кæсынц. Уыцы рæстæг стай æфсæстæй фынæй кодта. Мыст ын йæ къæдзилыл сбырыд æмæ йын йæ синыл сбадт. Стай уайтагъд фехъал, йæхи бацагъта, æмæ мыст зæхмæ рахауд. Стай мæсты уаст ныккодта, ныууынæргъыдта: — Мæ синтыл цы куыстай, мæнæ гыццыл мыст?! — Ма мæ бахæр, æз хъæды æппæты тæппуд æмæ хæлиудзых дæн, мæ aууонæй дæр тæрсгæ кæнын, — ныллæгъстæ йын кодта мыст, — бафæлладтæн уымæй, нал мæ фæнды тæрсын алцæмæйдæр. Ды æппæты тыхджындæр дæ ацы хъæды æмæ мын баххуыс кæн. Стай йыл хъæрæй ныххудти. — Цæмæй дын цымæ хъуамæ баххуыс кæнон? — Баххуыс мын кæн, нæ фæфæсмон кæндзынæ. Æз дæр дын искуы баххуыс кæндзынæн. Уыцы ныхæстыл стай рамæсты. — Дæу хуызæн гыццыл мыст мын цæмæй баххуыс кæн- дзæн? — Тынг ныхъхъырныдта, фæлæ мысты зырзыргæнгæ куы федта, уæд ын афтæ: — Хуыцауæн кув, æфсæст кæй дæн, уый тыххæй. Ныр та цæугæ мæ разæй, тæппуд чи дæ! Мыст дæр æнкъардæй йæ хæдзармæ ацыд. Рацыд иу цасдæр рæстæг, стай сæххормаг æмæ цуан кæнынмæ рацыд. Цуанæтты къæппæг нæ федта æмæ дзы бахауди. Архайы йæхи суæгъд кæныныл, фæлæ йын не ‘нтысы. Уыцы рæстæг мыст кæцæйдæр рацæйцыд. Уый стайы бæлaсыл ауыгъдæй куы ауыдта, уæд ын фæтæригъæд кодта, йæ къæдзилыл ын сбырыд æмæ æхсынын райдыдта бæттæнтæ. — Алидзут! Цуанæттæ æрбацæуынц! — Хъæр кодтой сырдтæ. Мыст цалынмæ стайы не суæгъд кодта, уæдмæ нæ алыгъд. Стай мысты йе ‘ккойы абaдын кодта æмæ йæ тых йæ бонæй азгъордта. Йæ лæгæтмæ куыд балыгъдысты, уый дæр нæ бамбæрста. — Бузныг дын, мыст, кæй мын баххуыс кодтай, уый тыххæй. Абонæй фæстæмæ мах хæлæрттæ уыдзыстæм, мацæмæйуал тæрс, ничиуал дæ хъыгдардзæн. Уыцы бонæй фæстæмæ мысты тæппуд ничиуал схуыдта.

КОЗАТЫ Ирмæ

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here