0
194

Абон журнал «Мах дуг» у «Рæстдзинад»-ы уазæг. Нæ зынаргъ газеткæсджыты зонгæ кæнæм журналы ног æрмæджытæй иу къордимæ.

Ацы азы дыккаг æмбисы дæр нæ кадджын фысджытæн ис юбилейтæ. Декабры мæйы 120 азы æххæст кæны Беджызаты Черменыл, фæйнæ 100 азы

— Цæрукъаты Алыксандр æмæ Хъайтыхъты Азæмæтыл, Булкъаты Михалыл та — 90 азы. Сæ юбилейтæ сын бабуц кæндзыстæм се сфæлдыстадон бынтæй.

Фæйнæ 80 азы æххæст кæны Скифирон æмæ Брытъиаты Аслæнбегыл, 900 азы та — япойнаг поэт Сайгейыл. Зæрдиагæй сын уадзæм се ‘мдзæвгæтæ. Зындгонд уырыссаг фыссæг Лев Толстойыл августы мæйы æххæст кæны 190 азы. Журналы рацæудзысты йæ уацау «Хадзы-Мурат»-æй скъуыддзæгтæ Зæнджиаты Бæбуйы тæлмацæй, стæй йæ хъуыдытæй иу къорд.

Ног уацмыстæ нæм æрбахастой нæ фысджытæ, нæ журналы иузæрдион автортæ ЦОМАРТАТЫ Изæтбег (радзырдтæ «Фыды фæдзæхст» æмæ «Дыууæ хатты сидзæр»), ДАУЫРАТЫ Дамир (алы хабæрттæ «Калм æмæ бирæгъы тыххæй»). Йæ ног уацмыстæй нын зæрдæ бавæрдта ЦГЪОЙТЫ Хазби.

Ис нæм публицистикон уацтæ дæр. Уыдоны æхсæн — МЗОКТЫ Аслæнбеджы интервью Хетæгкаты Къостайы наукон биографийы автор БИГЪУЫЛАТЫ Иринæимæ æмæ ЛЕГКОЙТЫ Георгийы очерк «Зындзинæдтæй æхсыст бинонтæ». Нæ поэзийы къуымы рауадздзыстæм ТЕДЕТЫ Ефим, ГОДЖЫЦИАН-ЧЕЛДЫТЫ Надя, ÆЛБОРТЫ Беллæ, КЪИБИРТЫ Амурхан, КЪАДЗАТЫ Станислав, ДЫГЪУЫЗТЫ Тенгиз, ФИДАРАТЫ Руслан, ХОХОЙТЫ Энвер, ГАГЛОЙТЫ Анатоли, ХЪÆЦМÆЗТЫ Азæ æмæ иннæты æмдзæвгæтæ. Уыдзæни нæм равдыстытæ нæ нывгæнджытæн æмæ ма ноджы æндæр цымыдисаг æрмæг дæр.

 

——————————————————————————Калм æмæ бирæгъы тыххæй

Радзырд

Цуанæтты хæдзарады раздæры директор Хъуппеты Алыксандр: «Йæхицæй зондджындæр тугдзых нæй…»

Уыцы адæмон æмбисонд зондзынæ, Дамир… Бирæгъы, дам, йæ къæхтæ дарынц. Æмæ йæ размæ та цы схойы, уый зоныс? Йæ гуыбын! Уæллæй, æз дын зæгъын: бирæгъæй æнæфсисдæр сырд нæма райгуырдис. Афæдзмæ бахæры тоннæ æмæ æрдæг æрмæст дзидза, иу бонмæ дзы хауы цыппар килограммы. Фæлæ куы æгæр хæрдджын вæййы, куы та — æгæр æххормаг. Æххормагæн та у тынг фæразон. Иу рагуалдзæг нæ цуанæттæ амардтой иу зæронд бирæгъы, æмæ йæ куы бастыгътой, уæд ын йæ ахсæны банымадтой авдсæдæ стæджы муры, иуæй-иутæ дзы тынг цыргъ. Уымæй размæ уæлæ Хъобангомы ногзад байраг бахордта. Æхсæрысæры иу кæмæндæр æхсæвы сæ куыдз цыдæр фæцис сæ кæртæй. Æрбадæлдзæх. Дыккаг бон дын уыцы хъæуккаг цуанон Магкаты Амырхан иу стыр бирæгъы куы амарид. Йæ царм ын бастигъæм, зæгъгæ, æмæ йын йæ гуыбын дæр кардæй сфастой, æмæ дын уыцы сæфт куыдз йæ хуылфы куы разынид. Æвæццæгæн, сырд афтæ æххормаг уыдис, æмæ гыццыл куыдзы æрдæгæууылдтытæй аныхъуырдта. Нæ цуанæттæй иу афтæ тынг ницæуыл дис кодта, бирæгъы бон цас хæрын у. Афтæ-иу загъта:

— Уагæры уый цавæр ахсæны хицау у, резинæйæ конд ын у æмæ ивæзгæ кæны?

Æз мæхæдæг æдзухдæр афтæ æнхъæлдтон, цыма бирæгъ дзидза йеддæмæ ницы уарзы, цалынмæ йæ нæ федтон, уæдмæ. Иу мæйрухс æхсæв ме ‘мбал цуанонимæ дыргъдоны бæлæсты æхсæн хосы æмбатъæйы сæр хуыссæм, уынæртæм хъусæм. Уалынмæ дын нæ фале дыууæ дынджыр бирæгъы куы ‘рлæууид. Ме ‘мбал йæ дыууæхстонмæ фæлæбурдта, фæлæ йæ æз нæ бауагътон, фæлæуу-ма, зæгъын, бакæсæм уал сæм, цымæ дарддæр цы кæниккой. Æмæ дæлæ диссаг! Бæласы бынмæ чи æрызгъæлд, уыцы æмбыд фæткъуытыл ралæууыдысты, сæ зæрдиаг хæмц-хæмц махмæ дæр хъуысти. Иу бæласæй иннæмæ цыдысты, стæй фæаууон сты, æмæ ма сæ уæд фæнды æхс, фæнды — нал.

Адджинæгтæ дæр бирæ уарзынц. Мæнæ ма быдыргæсты бафæрсут, æхсæв уын, зæгъ, уæ харбызты хуымтæ чи бассæнды. Бирæгътæ… Харбызæй хуыздæр сын мацы ратт. Сæ тæккæ рæгъæдтæ сын равзарынц, дыууæ дихы йæ акæнынц, сæ æппытæ сын бахæрынц. Суанг æрыскъæфтæ дæр ма хæрынц.

Бирæгъ куы ныззайы, уæд мады дæр æмæ ноггуырд къæбысты дæр хæссы нæл бирæгъ. Зæгъæм, цуаны ацыд, исты сын æрбахæссон, зæгъгæ, фæлæ афтидæй æрбаздæхт, уæд ын сыл бирæгъ суомын кæны, йæхæдæг сусæгæй кæмдæр цы мысты мур бахордта, уый дæр. Се ‘гъдау ахæм у. Къæбыстыл 2-3 мæйы куы рацæуы, ома, фылдæр хæрын куы райдайынц, æмæ сын нæл бирæгъ цы ‘рбахæссы, уый фаг куы нал фæкæны, уæд цуаны ацæуы сыл бирæгъ йæхæдæг дæр. Æмæ уæд уыцы рæстæг уыдон уæлдай æгъатырдæр вæййынц, ницæуылуал фæауæрдынц, иннæ хъæддаг сырдтæн сæхиуыл дæр.

Иу ахæм миниуæг ма сæм ис. Мæнæ фосы дзугмæ балæбурдта, зæгъгæ, уæд ын хæрынмæ иу фыс дæр фаг вæййы, æгæр бирæ дæр ма йын у иу хæрдæн, афтæмæй та амары иу хаттæн дыууиссæдзы бæрц, сæ хурхуадындзтæ сын атоны.

Цæмæн афтæ кæны?.. Уымæн, æмæ уæд йе ‘цæг зыддзинад чи у, уый парахатæй ссудзы. Адæймаг цуанæттæ дæр афтæ сты. Зæгъæм, цуаны ацыди, зæгъгæ, уæд ын иу хуы фаг у, фæлæ бирæтыл куы сæмбæлы, уæд дзы æфсис нал фæзоны, ралæууы сыл. Мæн арæх баййарынц чидæртæ, бирæгътæ, дам, афтæ арæх цæмæн ниуынц. Мах тæрсын кæнынц, æви сын æххормаг кæй у, уый февдисынц? Зæгъын, иу дæр нæ æмæ иннæ дæр… Фæлæуу-ма, Дамир, æз дын мæнæ иу скъуыддзаг бакæсон, бирæгъы тыххæй мæм цы чиныг ис, уымæй. Тынгдæр дæ цæмæй бауырна, уый мæ фæнды. Кæс-ма… Мæнæ 58-æм фарсыл афтæ фыссынц: «Æнтыстджын цуаны фæстæ бирæгътæ сæ цæрæн бынæттæм раздæхынц, сæ гуыбынтæ дзидзайæ сæ тæккæ дзаг, афтæмæй. Йæ иу хай йын сæ лæппынтæн суомынц, æмæ уыдон дæр сæхи бафсадынц хъарм, сыгъдæг, æрдæгæууылд дзидзайæ. Уый фæстæ бирæгъты дзуг зæххыл йæхи æруадзы, цæмæй сæ фæллад ссæуа, æмæ уыцы рæстæг сæ иу уынаффæ рахæссы: ницы хъуаг стæм, абон уал нын бухъцард ис, зæгъгæ, афон нын у ныззарынмæ, йæ хæмхудтæ фæхъил кæны арвмæ æмæ дæргъвæтин нынниуы, зæрдæриссæн ниуд. Иннæтæ уый фехъуыстой цы! Сæ къæдзилтæ фæхъил кæнынц, йæ алыварс амбырд вæййынц æмæ уасыс ма — нал. Ахуыргæндтæ дæр æй нæ зонынц, уый сын цы миниуæг у, уый. Чи зоны, ахæм хуызы уыдон фæсидынц, цуаны сын фæсте чи баззад, уыцы æмбæлттæм, науæд та сæ сыхаг бирæгъты дзугтæм, цыдæр тас сæм фæцæуы, зæгъгæ, æмбарын фæкæнынц. Чидæртæ та фæзæгъынц, зæгъгæ, дам, уыдонмæ дæр мæнæ адæмы хуызæн зарын æрцæуы…»

 

2

Бирæгъ сырдтæн се ‘ппæтæй зондджындæр у. Лæг куы фæзынди, уæдæй абонмæ уымæн йæ фæдыл зилы æмæ дзы йæхицæн бирæ хиндзинæдтæ райста. Æз хъæугæрон цардтæн, нæ цуры стыр æрх уыдис. Иу мæйрухс æхсæв дын мæм мæ мад хъæр кæны:

— Гъей, уæртæ лæппу, дæлæ нын бирæгъ нæ хуыйы фæтæры!..

Мæныл уæд 12-13 азы цыдаид. Куыд дæсны архайдта, уымæ ма кæс! Йæ хъусыл ын дæндагæй ныххæцыд, йæ къæдзилæй та йын йæ фæсонтыл ралæууыд æмæ йæ афтæмæй размæ тардта. Æз æй фæсте асырдтон, тынг ныхъхъæр кодтон, стæй йыл дур фехстон, ауад ыл, æмæ йæ уæд феуæгъд кодта…

Бæх чи у, бæх, уый йæ байраджы бирæгъы дзыхмæ æнцонтæй нæ ратдзæнис, хъахъхъæнгæ йæ фæкæны, уæлдайдæр нæл бæх. Байраг та æууæндаг у, бирæгъ йæ фæдыл бирæ фæзилы-фæзилы æмæ йæ хибарæй куы ссары, уæд æм хæстæг бацæуы, йæ быны атулы, йæ къæхтæ йæм фæтилы, стæй фесты, иуварс азгъоры, зæххыл та ногæй атулы, æмæ та йæм цымыдис, æнæфенд, æууæндаг байраг базгъоры. Иу дзырдæй, иннæ бæхты цурæй йæ иуварсмæ асайы, стæй йæм фæлæбуры, йæ гуыбыны цъар ын астигъы, йæ хурхуадындзтæ йын атоны. Ныууадзы йæ уым, стæй йæм æхсæвы æрбацæуы æмæ хæрыс ма — нал…

Иу райсомраджы цалдæрæй хуытыл цуаны ацыдыстæм. Мит — уæрджытæм. Кæсæм, æмæ хъæды фæтæн æрдузмæ иу рувас рагæпп кодта, æмæ дзы цы иугай пыхскъутæртæ уыдис, уыдонæй иуы бын амбæхст. Уалынмæ дын фондз бирæгъы фæзынд, уыдон сырдтой рувасы. Куы нал æй уыдтой, уæд алырдæмты акæстытæ кодтой, митыл кæрæдзийы фарсмæ æрбадтысты. Мах сæм бинокльтæй кæсæм. Мæнмæ хорз зынд, стырдæр бирæгъ, æвæццæгæн, уый уыдис сæ раздзог иннæтæн йæ хъустæй цыдæртæ куыд амыдта, уый. Цы бакуыстой?.. Дыууæ бирæгъы дзы фæхицæн æмæ, рувасы фæд кæдæм бахæццæ, уырдæм бахъуызыдысты. Мах дæр æй уыдтам, уыдон дæр: фæд уырдыгæй нал рацыд, рувас уым ис. Æмæ уæд сæ иннæ æмбæлттæм сæ хъустæ батылдтой, æмæ уæд — уыдон пыхсæн йæ ацы фарс, адон та йæ фале — уыцы пыхсмæ бырын райдыдтой. Рувас сæ бафиппайдта, уырдыгæй — сæррæтт, фæлæ фале цы дыууæ сгарæджы уыд, уыдон æй сæ быны анорстой. Раздæр æм хистæр бирæгъ бацыд, фыццаг ныкъкъæмсы бар уый уыд… Се ‘ппæты фаг дæр сси, афтид къæдзил ма дзы аззад…

3

Йæ азтæм гæсгæ зæрондæй, кæнæ, йæхи æгъдауæй чи амæлы, ахæм бирæгъы мард нæ цуанæттæй нырма никуыма ничи ссардта. Куыд кæнынц, уымæ ма кæс…

Йæ мæлын афон æрцæуы, зæгъгæ, уæд йæхицæн рагацау сусæг бынат ссары, рувасы хуынчъы дæр бабыры, исты рох лæгæты дæр. Иу дзырдæй, адон сæ мæлæт фæзонынц. Иу хатт иу фыййауы фарстон, зæгъын, чи амæлы, уыцы бирæгъ цы фæвæййы. Цæй тыххæй йæ афтæ фарстон? Кæддæр уæлæ Уыналы сæрмæ Холысты фос хызтам, нæ колхозы фос. Уыгæрдæн уыди стыр, дæрдтыл æрзылд, йæ тæккæ астæу та — цъымара. Фæззæджы, бæлвырддæрæй та сентябры кæрон, уырдыгæй раскъæрдтам бæхтæ æмæ хъомвосы, фыстæ ма уым баззадысты. Æрмæст ма дзы иу къуылых сохъыр бæх ныууагътам, фырнæрдæй хæлдис, æмæ уый, æвæццæгæн, бирæгътæ дæр зыдтой. Боныцъæхтыл æм бацыдысты, фæрасур-басур æй кодтой, уый сын ахсын нæ куымдта, æмæ йæ уæд цъымарайы астæумæ батардтой, æмæ уым куы ныссагъд, йæ къах сæфтауын куы нал куымдта, уæд æм йæ сохъыр цæстырдыгæй бахъуызыдысты.

Не ‘мбæлттæй йæ иу уæлæ рагъы сæрæй кæддæр-уæддæр ауыдта æмæ нæм ныхъхъæр кодта, рæвдздæр, дам, дæлæ нын Котиччы, афтæ йæ хуыдтам, бирæгътæ хæрынц. Дыууæ стыр куыдзы нæм уыд, иу дзы Бури хуынд, иннæ та Авган. Карабин мемæ раскъæфтон, куыйтæ мæ разæй, ноджы тæф бамбæрстой æмæ ма сæ уæд чи баййафдзæн. Бирæгътæ сæ куы ауыдтой, уæд дзы дыууæйæ лидзæг фесты, иу ма дзы баззад, тых ратон-батон кæны Котиччы фæрстæ, стæй æрæджиау уый дæр фæлидзæг.

Доны сæрты нарæг хъæдын хид уыдис, æмæ уырдæм куыддæр бахæццæ ис, афтæ йæ æз фехстон, фæцудыдта, стæй фæйнæджыты зыхъхъыры ныххаудта. Фыййæутты фæлладуадзæн бынатмæ йæ æрбаластон, бастыгътон æй, стæй йын йæ дзыхмæ фæкомкоммæ дæн æмæ дзы зыбыты æртæ дæндаджы йеддæмæ нæ разынд. Зæронд уыдис, хæрз зæронд, Котиччы фæрстæ тонын дæр ын уымæн нæ куымдтой, нæ бафсæсти æмæ иннæты фæстæ дæр йе ‘намондæн уымæн аззад.

Уыцы фыййауæн æй радзырдтон æмæ мын уæд уый загъта, зæгъгæ, дам, ахæм бирæгътæн сæ дæндæгтæ хауын куы райдайынц, уæд бирæ нал ацæрынц. Куыд мын радзырдта, афтæмæй уый иухатт хъæды æрбацæйцыд, æмæ йæм зыгъарæджы хуынкъæй хъæрзын райхъуыст. Хæстæг æм бацыд, даргъ уис дзы батъыста, барæхуыста, æмæ дзы бирæгъ ис, уый уымæн йæ хъæрзынæй базыдта, мæлынмæ бабырыд уырдæм. Сæхгæдта йын йæ хуынкъ, стæй йæм дыккаг бон белимæ æрбацыд, ракъахта йæ, бирæгъы дзы раласта æмæ йын уым йæ замманай царм бастыгъта…

4

Бирæгъ куыдзæй афтæ фæзæгъы: æппындæр, дам дæ тæрсгæ нæ кæнын, æрмæст, дам, мын дæ рæйын хъыг у. Лæгæй та, дам, афтæ фæзæгъы: лæг, дам, тынг зондджын у, æцæг, дам, фæстæмæ нæ кæсы. Лæгмæ бирæгъ нæ уæнды, фæлæ йæм хъару бирæ ис æмæ йæ раздæр йæ иу сынæгæй сцæвы, афæлдахы йæ, стæй йын уæд йæ хурхмæ фæлæбуры. Лæг æмæ бирæгъ сты кæрæдзийæн дыууæ æнæуынон знаджы, никуы бафидаудзысты, кæд æрмахуыр кæнын хатгай бакомы, уæддæр.

Иухатт мын иу цуанон мæнæ ахæм хабар радзырдта. Бирæгъы лæппын сæхимæ æрхаста æмæ йын хом дзидза æппындæр нæ лæвæрдта. Хиконд дзулæй дæр-иу æй бафсæстой. Дынджыр куыдзы йас сси æмæ-иу æй йемæ цуаны дæр акодта, фæстæмæ-иу дыууæ хæларау хъæумæ æрыздæхтысты. Иу изæр та æхсæвæддæ ацыдысты. Æз, дам, сугтæ æрæмбырд кодтон, арт бандзæрстон æмæ йæм хæстæг сбадтæн. Куыдз-бирæгъ раздæр мæ чъылдыммæ сбадт, стæй сыстад, кæдæмдæр ацыд æмæ цасдæры фæстæ донластæй æрбаздæхт, артмæ хæстæг бацыд, йæхи ныттылдта, архайдта, цæмæй йæ доны æртæхтæ зынгтыл хауой, ууыл. Стæй та ногæй ацыд, æрбаздæхт æмæ æрдæбоны хуызæн арты сæрмæ йæхи стылдта. Ныр, дам, æз уæдмæ ницæуыл гуырысхо кодтон. Фæлæ æртыккаг хатт куы аздæхт, уæд, дам, загътон, ай дзæгъæлы афтæ нæ кæны, ам цыдæр уыдзæн. Йæ быны тыд цы дзаумæттæ уыд, уыдон арты фарсмæ ныууагъта, суджы стыр лыггаг дзы сæвæрдта æмæ йæ æрæмбæрзта, цыма дзы исчи ис, уыйау, йæхæдæг бæласы сæрмæ сбырыд æмæ уырдыгæй кæсы, цымæ, дам, дарддæр цы уаид.

Бирæгъ та ноджы хуылыдздæрæй фездæхт, арты сæрмæ йæхи бауыгъта, зынг дзы куы нал зынд, уæд, лæг кæм хъуамæ хуыссыдаид, ууыл йæхи ныццавта, дзаумæттæ иуварсмæ фехста, фæлæ дзы суг куы разынд, уæд йæ фæстæгтыл æрбадт æмæ, дам-иу арвмæ куы нынниудта. Æмæ йæ уæд лæг бамбæрста: ахæм уавæрты, ома, тар æхсæвы, арты тæвдмæ, адæймаджы тафсмæ, уымæн йæ сырддондзинад ногæй райгас ис, уыцы уысм дзы фæстæмæ бирæгъ рауад æмæ суанг йе схъомылгæнæджы дæр бахордтаид.

Æргæрах æй кодта цуанон бæласы сæрæй, афæлдæхта йæ арты фæстаг хъарм цæхæртыл. Йæ царм ма йын бастыгъта. Уымæн зæрдæ нæ хъуыдис, Дамир?..

——————————————————————————

ÆЛДАТТАТЫ Виктор

Исахъы хабæрттæ

Коллективизацийы азты райкомтæй æмæ уæлдæр хицауадæй хъæутæм арæх æрвыстой бæрнон лæгтæ зæхкусджыты колхозмæ бацæуыныл сразы кæнынмæ. 1929 азы Хъахъхъæдурмæ дæр фæзынд иу ахæм лæг. Уынджы æрæмбырд сты дзыллæтæ. Æрвыст лæг дзырдта:

— Колхозы машинæтæй кусдзыстæм. Цард фенцондæр уыдзæни. Нæ инженертæ ахæм машинæ аразынц, мæнæу чи кæрддзæн, най йæ чи кæндзæн…

Æрвыст лæг йæ ныхас куы фæци, уæд æмбырды сæрдар адæммæ дзуры, кæй фæнды зæгъын йæ хъуыдытæ, зæгъгæ. Исахъ йæ къух сдардта æмæ афтæ зæгъы:

— Æз разы дæн нæ уазæджы ныхæстыл. Ныффыссут мæ колхозмæ. Фæлæ мæм ахæм курдиат ис: уыцы машинæаразджытæм тагъддæр писмо арвитут. Кæд машинæ мæнæу сгæ кæндзæн, уæд æй æххæст дзултæй куыд æппара цыхтыты къæрттытимæ, афтæ йæ саразæнт. Нозт мæнæй фæуæд, æмæ йæ фæстæ заргæ цæудзыстæм. Æз разы дæн колхозмæ!

 

***

Хъахъхъæдуры дуканийæн уыди дыууæ хицауы: Хъоцлаты Була- уæзхъус æмæ Гæлæбаты Ханджери-къуылых. Нæ дуканийы балхæнынмæ ницы товартæ ис, зæгъгæ-иу адæм арæх хъаст кодтой. Иухатт сын Исахъ дуканийы дуармæ афтæ зæгъы:

— Кæй аххос у нæ дуканийы мæгуырдзинад? Мæнæ Була æмæ Ханджерийы аххос. Товартæласæг поезд дæлæ Даргъ- Къохы вагзалы æрлæууы æмæ ныууасы: «Товартæ айсут!» Була йæ хъусгæ нæ фæкæны, Ханджери та йæ æййафгæ нал бакæны. Уæдмæ поезд дæр афардæг вæййы.

***

Дзæуджыхъæуæй Алагирмæ цы адæмласæн поезд цыдис, уымæн-иу йæ паровоз Алагирæй фæстæмæ здæхгæйæ сыдз-мыдзы рараст. Куывды рæстæг та иузаман адæм бахъæлдзæг сты æмæ æппæлыдысты: «Нæ ирон адæм! Мах Нарты байзæддаг стæм!..» Уæд сын Исахъ афтæ: — Уæ хорзæхæй, цы æппæлут: ирон, нæртон? Цы стæм? Иунæг поезд нæм ис, æмæ уый дæр сыдз-мыдзы куы цæуы!

 

***

Дуканигæстæ Ханджери æмæ Булайы кой та кодтой уынджы лæгтæ: «Сæ иу — къуылых, сæ иннæ — уæзхъус! Кæцы хæсты фæцæфтæ сты?»

— Æз уын æй зæгъон, кæм фæцæфтæ сты, уый? — дзуры сæм Исахъ. — Мæнæ Хъахъхъæдуры фæсивæд Кæрдзынимæ куы фæхыл сты, уæд Була æмæ Ханджери дæр уым уыдысты. Хъуылæг гутоны цæлхытыл сæвæрдтой хъæугæрон обауыл. Топпыхос æмæ йæ хуырæй байдзаг кодтой. Кæрдзыны хъæумæ йæ сарæзтой, арт ыл бандзæрстой: «Уæхимæ кæсут ныр, Кæрдзын!» Топпыхос ссыгъди, ныффутт кодта. Хъуылæг фæрчытæй фæтахти. Хуыртæ, зынгтæ сыл ныппырх сты, сæрыскъуыдтæ фесты. Сæ цæстæй куы ракастысты æмæ кæрæдзи куы федтой сыгъдтытæй, цæфтæй, уæд Ханджери йæ сæр батылдта æмæ афтæ: «Нæ сармадзан махæн ахæм митæ кæм бакодта, уым Кæрдзыны хъæуы гæды дæр удæгасæй нал баззадаид!» Уыцы хæсты фæсахъат сты Була æмæ Ханджери.

 

***

Хъахъхъæдуры раздæр дыууæ колхозы уыди: Марксы æмæ Штейнгардты. Алчидæр æппæлыд йæхи колхозæй. Иу рæстæг та дыууæ колхозы адæм кæмдæр куывды сæмбæлдысты.

— Уæллæй, Марксы колхоз Штейнгардты колхозы нæ амбулдзæни, — æппæлыдысты уæлæсых.

Дæлæсых дæр нæ ауæрстой сæхицæй æппæлыныл.

Исахъ Марксы колхозæй уыдис. Уæлæсых æгæр куы æппæлыдысты, уæд сабыр, уæздан ныхасæй баздæхт адæммæ:

— Уæ хорзæхæй, байхъусут-ма, æз уын æндæр æмбисонд радзурон. А зымæджы хъæдæй æрцæйцыдтæн мæ галты сæрбосыл хæцгæ. Мæ размæ хæйрæджытæ фесты æмæ мæ иуæрдæм дæр цæуын нæ уадзынц. Фæрæтæй сæм æвзидын, лæдзæгæй сыл нæ ауæрдын, уæддæр нæй, коммæ нæ кæсынц. Мæ амондæн мæ кърандас æд блокнот мæ телогрейкæйы дзыппы уыд æмæ сæм æй фелвæстон, ауадзут мæ, кæннод уæ Штейнгардты колхозмæ фыссын, зæгъгæ. Уыдон æваст цыдæр æрбаисты, мæ цæст сæ нал ауыдта.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here