БИТАРТЫ Вячеслав: «Кусын кæй фæнды, æххуыс дæр уыдонæн кæнæм»

0
35

Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Сæргълæууæг БИТАРТЫ Вячеслав журнал «Союзное государство»-йæн радта интервью социалон къабазы рæзты, инвестицитæ æрбаздахыны, промышленность æмæ туризм сæ къахыл слæууын кæныны тыххæй. «Æцæг чиновникæй бирæ цæмæйдæрты хицæн кæны», — афтæ зæгъынц Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Сæргълæууæг Битарты Вячеславы тыххæй алыхуызон официалон делегациты архайджытæ æмæ бирæ уазджытæ. Сæрæн, хиуылхæст æмæ хуымæтæг адæймаг. Ныхас куы кæна, уæд — цыбырæй, бæлвырдæй æмæ æрмæстдæр хъуыддаджы фæдыл. Ахæм разамонджыты, «фыццаг адæймæгты» хуыздæр æнкъарынц уацхæсджытæ, уыдон æппынæдзух дæр вæййынц алыхуызон официалон фембæлдтыты æмæ пресс-конференциты. Афтæ рауад уæрæсейаг æмæ белорусаг дзыллон хабархæссæг фæрæзты разамонджытимæ, æмæхсæнад «Друзья-сябры»-йы архайджытимæ фембæлды дæр. Уыдон дæр бадис кодтой политик æмæ адæймаг Битарты Вячеславыл.

 

— Вячеслав Зелимханы фырт, куыд республикæйы разамонæг, афтæ дын ахсджиагдæр æмæ фыццагдæр кæцы нысан у?

— Ахсджиагдæр æмæ фыццагдæр нысан мын у, уый бахахх кодта нæ бæстæйы Президент Владимир Путин дæр, — нæ адæмы царды хæрзхъæддзинад æмæ фæрныгад фæбæрзонддæр кæнын. Нырма ууыл архайын хъæуы, фæлæ йæ сæххæст кæндзыстæм. Уый тыххæй хъуамæ царды сæххæст кæнæм ахъаззагдæр социалон-экономикон ногдзинæдтæ. Раздæр-иу куыд уыдис, афтæ хъуамæ фæсте ма баззайæм, хъуыддæгтæ нæ фæрсты хъуамæ ма ацæуой. Уæвгæ та Уæрæсейы Президенты Майы Указты бæрæггæнæнтæн сæ фылдæр хай æххæстгонд æрцыдысты: фыццагдæр фæбæрзонддæр мызды бæрц, кæлæддзаг бæстыхæйттæй адæмы ног цæрæнуæттæм раивтам, социалон зæрдæдарæнтæ æххæстæй бафыстам. Социалон къабаз нын абон у сæйрагдæр.

Фарон, апрелы, Уæрæсейы Президенты уынаффæмæ гæсгæ нæ республикæйæн уæлæмхасæн æххуыс бакодтой, уыдон лæвæрд æрцыдысты 50 алыхуызон социалон ахадгæ объекты саразынæн æмæ сцалцæг кæнынæн. Ома — ахуырады, æнæниздзинад хъахъхъæнынады, культурæйы, спорты, цæрæнуæтты-коммуналон хæдзарады. Уæдæ ма архайæм алыхуызон федералон нысанмæарæзт программæты дæр. Уæлæмхасæн финансон æххуысæн йæ фыццаг миллиард сомы лæвæрд æрцæудзысты авд объектæн, уыдонимæ — рæвдауæндæттæ, амбулаториты арæзтад, Æрыдоны районы рынчындоны бындурон цалцæг, Мæздæджы бирæ азты дæргъы æрдæгарæзтæй уыдис поликлиникæ æмæ уый дæр кæронмæ цæттæгонд æрцæудзæн.

— Фæллойадон базарады уавæрæй цы ис зæгъæн? Фæсивæдæн куысты бынæттæ цас æнцон ссарæн сты, уæдæ ног бынæттæ байгом кæнын дæр?

— Адæмæн куысты бынæттæ ссарыны фарста бирæ регионтæн ссис стыр тыхстдзинадау æмæ йæ мах дæр нæхиуыл æнкъарæм. Фæлæ ис нысантæ æмæ гæнæнтæ сæ сæххæст кæнынæн. Ацы фарста уæззаудæр у хъæуккаг цæрæн бынæтты, уым промышленность æмæ лæггæдтæ кæныны къабаз Дзæуджыхъæуы хуызæн размæцыд не сты, фæлæ адæммæ ис зæххы хæйттæ. Чидæр уыцы зæххæй æфтиæгтæ исы, зæгъæм, Мæздæджы районы иу æрыгон бинонтæн 15 соткæйы дæр гыццыл сты, уымæн æмæ дзы хъæрмуæтты фæрцы халсартæ зайын кæнынц. Æппынæдзух æгуыстдзинадæй чи хъæрзы, уыдонæн та сæ зæххы хæйттæ хъамылы бын фесты. Уымæ гæсгæ, бахæс кодтон Хицауадæн, цæмæй бацæттæ кæной хи æххуысадон хæдзарæдты рæзты программæ. Уымæй уал райдайдзыстæм.

Дарддæр æвæстиатæй хъæуынц инвестицитæ æмæ ног куыстадон бынæттæ гом кæнын. Фæлæ ам дæр ис фæрæзтæ, ууыл дзурæг сты, нырмæ цы хъуыддæгтæ сæххæст кодтам, уыдоны бæрæггæнæнтæ. Дæнцæгæн æрхæсдзынæн инвенсторы, санкт-петербургаг егъау компани цæттæ у æрмæст кæсаг дарынмæ нæ, фæлæ ма лæппынты куыст кæнынмæ дæр. Уыдон равзæрстой нæ уавæртæ æмæ сæ хатдзæгтæм гæсгæ Ирыстон кæсаг дарынæн у хуыздæр бынат. Ис ма æндæр ахæм хъуыддаджы бастдзинæдтæ Азербайджанимæ. Хъæууон хæдзарады нын бирæ гæнæнтæ ис æмæ сæ пайда кæндзыстæм.

Промышленность дæр рохуаты хъуамæ ма баззайа, кæддæр нæ республикæ Кавказы уыдис ахуырад райсыны центр, мах сæрыстыр стæм нæ интеллектуалон хъомысæй. Фæлæ нæ кæцыдæр институттæ фесæфтой сæ хорз фæлтæрддзинад, инженертæ уадзынмæ куыд хорз арæхстысты, уый. Хъуамæ хъуыддаг уæлдæр æмвæзадмæ сисæм. Нæ размæ æвæрæм куыстуæтты тых бауадзыны нысан дæр, хъыгагæн, хæстон-хъахъхъæнæн комплексы заводтæ ныртæккæ нæ кусынц. Архайæм паддзахадон корпораци «Ростех»-имæ æмгуыстадыл, нæ заводтæй авд уырдæм бахастой, уыдонæн сæ бон у рæстæджы домæнтæн дзуапдæттæг продукци уадзын. Нæ бон баххуыс кæнын кæмæн нæу, уыцы заводтæ та раивын хъæудзæн æндæр куыстадмæ. Уыдæттæ нын бантысдзысты инвестициты фæрцы, не ‘мбæстаг амалхъомтæй фæсарæнты чи кусы, уыдон нын зæрдæ æвæрынц.

2018 аз Цæгат Ирыстоны нымад у куыд Инвестициты аз, фæлæ, мæнмæ гæсгæ, уыцы хъуыддаг у дæргъвæтин, иу аз ацы ахсджиаг нысан нæ алыг кæндзæн. 2017 азы байгом кодтам Райрæзты агентад, амалхъомады чидæриддæр архайы, уыдонæн сæ бон у уырдæм сæ проекттимæ, сæ хъуыдытимæ æрбацæуын. Агентады сæйраг хæс у проекттæ царды саразынæн фæрæзтæ ссарын. Цы проекттæ нæ къухы бафтыд, уыдонæй иу у гипермаркет «Метро Кэш энд Керри» нæм кæй байгом, уый, йæ инвестициты бæрц у 1350 милуан сомы. Иннæ ахæм проект уыдзæн базарадон центр «ЛеруаМарлен», йæ арæзтад ныридæгæн райдыдта.

— Æрыгон амалхъомтæ гранттæ райсынц?

— Федералон программæмæ гæсгæ, 2017 азы, грантты хуызы æххуыс урæд æрцыд, фæлæ нæхæдæг республикон бюджеты фæрцы амалхъомтæн æххуыс кæнæм. Гранттæ лæвæрд цæуынц куыстады, адæмон аивадон промыслæты чи архайы, уыцы æрыгон амалхъомтæн, æмæ хæххон районты кусын кæй фæнды, уыдонæн. Ъ

— Æрæджы дзыллон хабархæссæг фæрæзты ныхас цыдис, Цæгат Ирыстоны æхсæнад зындгонд зарæггæнæджы концерты ныхмæ кæй слæууыдысты, ууыл. Уый тыххæй цы хъуыды кæныс, фæсивæдимæ куыд кусут, патриотизмыл, хæрзæгъдаудзинады бындуртыл куыд архайут?

— Раст зæгъгæйæ, уыцы цауы тыххæй ницы зонын, мах концертты ныхмæ никуы вæййæм, хъуыддаг æрмæстдæр экстремизм æмæ æндæр ардауыны митимæ баст ма уæд. Æхсызгонæй æмбæлæм, нæ бæстæйы культурæйы рæзтыл чи архайы, уыдоныл се ‘ппæтыл дæр. Æвæццæгæн æй зонут, фарон, уалдзæджы, нæ республикæйы Марияйы номыл театры филиал кæй байгом ис, уый. Уыцы сценæмæ арæх рацæуы маэстро Гергиты Валери æмæ нырыккон дуджы зындгонддæр музыканттæ. Ноджы ма фæсивæд дæр: цæгаткавказаг республикæты цæрæг курдиатджын сывæллæттæ, дирижертæ.

Хъомылады кой куы кæнæм, уæд уал дзуапп ратдзынæн, куыд бæрнон бынатахсæг адæймаг. Мах кæцыфæнды артистæн дæр зæрдæ æвæрæм æдасдзинадæй, йæ зондахаст равдисынæн ын æппæт фадæттæ дæр ис. Æрмæстдæр уыдæттæй нæ культурæ ма æфхæрæд. Куыд гражданин, кæстæрты фыд æмæ баба, афтæ мæ зæрдæмæ нæ цæуынц, уынгты æрдæгбæгънæгæй чи тезгъо кæны, се ‘нкъарæнтæ æхсæнадон бынæтты чи æвдисы, уыдон. Чи зоны, уыдон нырыккон рæстæджы аккаг хатдзæгтæ не сты, фæлæ æз мæхи кæстæртæн дæр уыдæттæ амонын, уыдæттæ сæ домын. Мæ бон сыл цæуы. Патриотон хъомылад та хъуамæ æнцайа хи истори æмæ уидæгтыл, адæмы рæзт æрмæстдæр афтæмæй æнтысы.

— Ирыстон кæддæриддæр туристтæн уыдис уарзон бынат, бынтондæр та советон заманты. Уæ зæрды ацы хъуыддаджы цы ис?

— Æцæгдæр нæм ис, æрбацæуæг адæм цы феной, уыдæттæ, фæлæ советон заман нæ курорттæ туристтæй дзаг куыд уыдысты, уыдæттæм ма нæ тырнын хъæуы. Нæ республикæйыл цыдысты бирæ алыхуызон туристон маршруттæ, ахизæн уыдис Гуырдзымæ, Сочимæ, Ацы къабазмæ аздахын хъæуы фылдæр æргом, кусгæ дæр ыл кæнæм. Фæзындис нæм европæйаг æмвæзады уазæгуаттæ, суанг хæхбæсты дæр. Куырттаты комы кæронмæ фæхæццæ кæны туристон комплексы арæзтад, Дзæуджыхъæуы аразынц уазæгуат «Хилтон», ис ма æндæр ахæм нысантæ дæр. Сæ сæххæст кæнынæн пайда кæнæм республикон, федералон æмæ хицæн амалхъомты хъæппæристæ æмæ фæрæзтæй.

— Куыд республикæйы Сæргълæууæг, афтæ цæмæй сæрыстыр дæ?

— Алы адæмы разамонæг дæр цæмæй хъуамæ уа сæрыстыр? Йæ адæмæй, йæ уидæгтæй, йæ адæмы историйæ, традицитæ, культурæ æм динæй.

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here