Хорз æмгарæн аргъ нæй

0
61

Нæ рагфыдæлтæй нын цы бирæ фæрнджын æгъдæуттæ баззад, уыдонæй иу у æмгардзинад. Уыдонмæ æмгардзинад тынг бæрзонд æвæрд уыд, æмæ йын уæлдай стырдæр аргъ кæй кодтой, уый бæрæг у сæ карз сомы æмæ ардбахæрдæй дæр: «О, Хуыцау! Æмгары фыдæхæй мæ бахиз!»

Æмбалы тыххæй радта йæ цард

Нæ мыггаджы хистæртæй иу, Черчесты Батрадз-иу арæх афтæ дзырдта: «Адæймаг æнæ мулк, æнæ ‘хцайæ дæр фæцæрдзæн, фæлæ æнæ ‘мгарæй — нæ».

Раст уыдысты нæ хистæры ныхæстæ. Уыдон мæм абон тынгдæр хъарын байдыдтой.

Батрадз бирæ фæцард, бирæ федта царды. Нæ хъæу Ставд-Дуртæм æрлыгъд Цъамадæй. Абон, хъыгагæн, æгас нал у. Фæлæ дзы мæ зæрдыл бирæ таурæгътæ æмæ рагон хабæрттæ бадардтон.

Иу хатт мын æмгардзинады тыххæй ахæм хабар ракодта Батрадз. Революцийы размæ сæ хъæу Цъамад дæр уæд уыд бонджынты къухы. Уым цард, мæнæ саджы фисынтыл амад, зæгъгæ, кæмæй фæзæгъынц, ахæм лæппу (йæ мыггаг ын нал хъуыды кæнын, фæлæ йæ ном хуынд Æхсарбег)

Æхсарбег йæ мадæн уыд иунæг лæппу. Уыдис æмгарджын лæппу. Æхсарбегыл ссæдз азы куы сæххæст, уæд сæ хъæуы бауарзта иу бонджын рæсугъд чызджы. Фæлæ ма уый уарзта æлдæрттæй иуы хъал фырт дæр.

Иу бон æлдары фырт хъазтмæ бацыд йæ хъал суалохаг бæхыл кафгæ æмæ уæлбæхæй ехсæй ралæууыд мæгуыр лæппу Æхсарбегыл. Ныртхъирæн æм кодта: «Æз ма дæ уыцы чызгмæ бакæсгæ дæр куы фенон, уæд мæрдтæм мæ къухæй бацæудзынæ!..» Æхсарбег нæ ныббыхсыдта уыцы карз æфхæрдæн. Уæлбæхæй зæхмæ æриста йе ‘фхæрæджы æмæ йæ уырды над фæкодта. Æлдары фырты ма сæ хæдзармæ аластой, фæлæ дыккаг бон йæ уд систа.

Æхсарбег йæхи бамбæхста. Æлдар ын иу æхсæв йæ мады радавын кодта. Æхсарбегмæ та ахæм хабар барвыста: «Кæд дæ фæнды, цæмæй дæ мад удæгасæй баззайа, уый, уæд ацы хуыцаубоны хъæуы мæсыджы цурмæ райсомы æхсæз сахатмæ фæзын».

Æхсарбег хорз зыдта, æлдар æй уырдæм цæмæн цæуын кæны, уый, æмæ йын цæмæй йæ мады суæгъд кæной, уый тыххæй йæм арвыста разыйы дзуапп.

Æхсарбегæн уыд хорз æмгар, кæнгæ ‘фсымæр Аслæнбег. Уый дæр хабар фехъуыста æмæ Хуыцауæхсæв Æхсарбегимæ араст, кæд æй уый йемæ цæуын нæ уагъта, уæддæр. Дыууæ ‘мгары бахсæвиуат кодтой Цъамадмæ хæстæг иу суадоны был. Æхсарбегмæ хуыссæг æмгæрон нæ цыд. Фæлæ иуафон йæ цæсты хаутæ кæрæдзиуыл андæгъдысты. Афынæй. Уыцы рæстæг ын Аслæнбег йæ уæлæйæ йæ урс нымæт сабыргай систа. Абадт ын йæ бæхыл. Фæстаг хатт ма Æхсарбеджы фынæй цæсгоммæ фæкаст. Йæхиуыл дзуæрттæ бафтыдта æмæ скуывта: «О, Хуыцау! Мæнæн ма ис дыууæ ‘фсымæры. Æхсарбег иунæг у… Бахъахъхъæн æй… Йæ бæсты мын айс мæ уд…»

Райсомы æхсæз сахатыл Аслæнбег бахæццæ, Æхсарбегæн кæдæм загътой, уыцы бынатмæ. Æлдары фæсдзæуинтæ дардмæ дæр базыдтой Æхсарбеджы саулохаг бæхы, йæ урс нымæт. Дызæрдыг нал кодтой, уый Æхсарбег кæй у, ууыл æмæ йæ æрбахастой фæсчъылдымæй.

Уыцы рæстæг фехъал Æхсарбег дæр. Кæсы, æмæ нал йæ цуры бæх, нал йе ‘мгар Аслæнбег. Алы гуырысхойаг хъуыдытæ йæ сæры зилдух систой Æхсарбегæн. «Нæ, Аслæнбег ахæм æгады хъуыддаг йæ сæрмæ не ‘рхæсдзæн», — скарста фидарæй Æхсарбег æмæ фистæгæй атындзыдта нысангонд бынаты ‘рдæм.

Цъамадмæ куы бахæццæ Æхсарбег, уæд кæсы, æмæ йын, æлдар цы бынатмæ загъта, уым иу саударæг ус хъарджытæ кæны иу барæгыл. Бахæццæ сæ цурмæ, æмæ уыцы ус куы разынид йæ мад. Уый ныддæлгоммæ Аслæнбеджы мардыл æмæ дзы ратонын нал куымдта.

Æхсарбег бамбæрста, йæ кæнгæ æфсымæр Аслæнбег уый бæсты кæй радта йæ цард, æмæ уый дæр ныддæлгоммæ йе ‘рдхорды риуыл.

Гъе, афтæ иузæрдион уыдысты раздæр нæ рагфыдæлтæ æмгардзинадыл.

 

«Зæнджиайыфырты фæрцы аирвæзтæн мæлæтæй»

Æмгардзинады тыххæй ма мын иу ахæм хабар ракодта Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайæг, Ирыстоны адæмон фыссæг, дзæнæты бадинаг Хъайтыхъты Азæмæт дæр.

— Уый та уыд 1942 азы. Æз, немыцмæ уацары бахаугæйæ, ме ‘мбæлттимæ митæй сыгъдæг кодтам немыцæгты аэродром, — дзырдта Азæмæт. Иу немыцаг хæдтæхæг нæ сæрмæ стахт æмæ дын аэродромыл бомбæтæ згъалын куы райдаид. Немыц æй хæрдмæ æхсын райдыдтой. Куыд базыдтон, афтæмæй уацайрæгтæй иу миты обауы бын бамбæхст, уыд тæхæг, æмæ уый фæстæ сусæгæй немыцаг хæдтæхæгыл сбадт æмæ сын лæджы куыст бакодта. Бомбæтæ аэродромыл куы æрæппæрста, уæд советон тæхæг йæхи Ростовы ‘рдæм айста.

Немыц сæрра сты. Афицерты хистæр нæ рæнхъ ралæууын кодта æмæ æртхъирæнгæнгæ карзæй загъта:

— Уырыссаг тæхæджы миты бын чи бамбæхста, уыдоны фондз минутмæ куы нæ схъæр кæнат, уæд уæ 25 адæймаджы фехсдзынæн.

Фæлæ махæй ничи ницы загъта. Немыцаг афицер размæ 25 уацайраджы ракæнын кодта æмæ сæ фехсын кодта.

Рацыд та ноджыдæр иуцасдæр рæстæг, æмæ та немыцаг афицер размæ рахизын кодта 25 уацайраджы. Уыдонимæ бахаудтæн æз дæр. Мæныл уæд ссæдз азы дæр æххæстæй нæма цыд. Зæрдæ йæхи риуы къултыл ныххоста. Кæй фæнддзæн уыцы кары мæлын?! Дондзаст цæстытæй кастæн мæ марæджы бирæгъ цæстытæм.

Лæгмар куыддæр йæ салдæттæн мах фехсыны тыххæй бардзырд раттынмæ хъавыд, афтæ дын иннæ уацайрæгты къорды ‘хсæнæй размæ куы рахизид иу саулагъз, бæзæрхыгтæарæзт лæппу-лæг æмæ хъæрæй загъта:

— Ма фехс адоны! Æз бамбæхсын кодтон уырыссаг тæхæджы!

— Кæимæ бамбæхстай уырыссаг тæхæджы миты бын? — йæ цурмæ хæстæг бацæугæйæ, йæ бафарста лæгмар.

— Дæлæ, — мард уацайрæгтæм амонгæйæ, загъта уый, — уыдон уыдысты ме ‘ххуысгæнджытæ.

— Ды комиссар дæ? — ногæй та йæ бафарста немыцаг афицер.

— О, æз комиссар дæн! Коммунист! — йæ хæдон аскъуыдтæ кодта уый, æмæ йæ фæтæн риуыл разындысты тушæй нывгонд Ленины æмæ Сталины сурæттæ. Фехс мæн, иннæты ныууадз!

Уыцы хъæбатыр уацайраг та разынд ирон, чырыстонхъæуккаг Зæнджиаты Микъала.

Лæгмар мах фæстæмæ нæ бынæтты слæууын кодта. Йæхи хæстæгдæр байста Зæнджиайыфыртмæ æмæ йæ дыууæ автоматæй æхсæгæн сæ разæй акæнын кодта. Цæугæ-цæуын ма Микъала иронау хъæрæй загъта йæ фæстаг ныхæстæ:

— Хæрзбон, мæ ирон æмгар! Нанайæн мын-иу мæ хабæрттæ ракæн!..

Æз æй бамбæрстон, уый мæнмæ кæй дзырдта, уымæн æмæ уацайрæгты ‘хсæн мæн йеддæмæ ирон нæ уыд.

Куыд рабæрæг, афтæмæй Микъала миты бын никæй бамбæхста, уæдæ комиссар æмæ коммунист дæр нæ уыд. Уый йæ цард радта мах, йе ‘мгæртты сæрвæлтау. Уый уыд æцæг хъæбатыр, æцæг хорз æмгар.

Мæнæн мæ къухы бафтыд уацарæй ралидзын æмæ фæсхæст сæххæст кодтон Зæнджиаты Микъалайы фæстаг фæдзæхст. Ссардтон ын йæ мады. Фæдзырдтон ын кæрæй-кæронмæ йæ хъæбатыр фырты сгуыхт хабæрттæ. Мады фæдзæхстмæ гæсгæ Микъалайы фæмарды хабар не схъæр кодтон йæ бинойнаг Замирæтæн, йæ фырттæ Ким æмæ Батрадзæн. Æфсин, мæгуыр, тарстис, йе ‘рыгон чындз æй куы ныууадза, æмæ мæрдтæм йемæ ахаста уыцы сусæгдзинад.

Бирæ азты фæстæ æз уæддæр Замирæт æмæ йæ фырттæн радзырдтон нæ зынгхуыст æмгар Зæнджиаты Микъалайы сгуыхтдзинæдты тыххæй. Замирæт ставд цæссыгтæй фæкуыдта, æндæр йæ бон ницыуал зæгъын бацис.

 

Ногираг хъæбатыр лæппу

Микъалайы хуызæн стыр хъæбатырдзинад равдыста ногираг лæппу Хуыгаты Валери дæр. 1992 азы мæхъæлы экстремисттæ Карцайы клубы ирон лæппуты уацары куы райстой æмæ сæ автоматтæй куы ‘хстой, уæд уыдоны ‘хсæн бахауд Хуыгайы-фырт дæр. Уый куы бамбæрста, фыдгæнджытæ се ‘ппæты дæр æнæ фехсгæ нæ ныууадздзысты, уый, уæд йе ‘мбæлттæй иуы йæ фæтæн уæхсчыты аууон бакодта æмæ йын загъта:

— Æз дæуæй хистæр дæн, ныртæккæ ныл автоматтæ куы аскъæрой, уæд-иу ды дæр дæхи мемæ зæхмæ æрæппар æмæ дæхи марды ‘фсон скæн. Иу ма нæ уæддæр хъуамæ аирвæза. Æвгъау сты ахæм хорз æмгæрттæ се ‘ппæт амæлынæн…

Уыцы фыдбæллæхы бахауæг ирон лæппутæй ма, æцæгдæр, удæгасæй баззад æрмæстдæр уый. Хуыгайы-фырт æй йæ фæтæн риуы фæстæ бааууон кодта, æмæ уыцы æвирхъау хабæрттæ дæр адæммæ уый фæхæццæ кодта.

 

 Æмбалы уæхск

 

Æфсады службæ кæнгæйæ, адæймаг, уæдæ, хорз æмгæрттыл дæр куыннæ сæмбæлы. Венгрийы зæххыл службæ кæнгæйæ, базонгæ дæн хуымæллæггаг лæппу Пхалæгаты Ладемыримæ. Тынг хæларæй цардыстæм иумæ.

1968 азы августы Чехословакийы хæстон цаутæ куы райдыдтой, уæд фæхицæн дæн мæ хорз æмгар Пхалæгаты Ладемырæй (рухсаг уæд). Уымæн йæ службæ фæцис, æмæ йæхи рæвдз кодта Ирыстонмæ ссæуынмæ. Мæн та мæ интернационалон хæс æххæст кæнын бахъуыд Чехословакийы зæххыл. Кæрæдзийæ куы фæхицæн стæм Ладемыримæ, уæд мын уый загъта:

— Тыхсгæ ма кæн, мæ хорз æмгар, æз фидар ныфс ратдзынæн дæ мад æмæ дæ фыдæн.

Ладемыр хицау разынд йæ ныхасæн. Уый Ирыстонмæ куы схæццæ, уæд йæ райгуырæн хъæу Хуымæллæджы рæзты ацыд æмæ фыццагдæр автобусæй æрхызт мæ райгуырæн хъæу Ставд-Дурты. Æхсæвы фæцис нæхимæ. Мæ рынчын мадæн мын сласта венгриаг кæлмæрзæн, фыдæн — хæдон, мæ хотæн — æндæр алыхуызон лæвæрттæ. Загъта сын, цыма сын уыцы лæвæрттæ æз сæрвыстон, афтæмæй та сын æз зонгæ дæр ницы кодтон.

Махæн Чехословакийæ уыцы рæстæг нæ уагътой фыстæджытæ æрвитын, æмæ уый мæ ныййарджытæн загъта, æфсæддон ахуырты цалдæр мæйы кæй стæм, æмæ сæм уый тыххæй кæй нæ фыссын. Иу ныхасæй, ныфсытæ сын бавæрдта, цæмæй мæм сæ зæрдæ ма ‘хсайдтаид.

Уый фæстæ дыккаг бон Ладемыр сæхимæ, Хуымæллæгмæ, уазæгуаты ахуыдта мæ фыды. Уым ын акодтой кусарт æмæ йæ хорз суазæг кодтой.

 

Кодта йæ Ирæн арфæйаг лæггад

Царды мидæг цы бирæ хорз æмгæрттыл фембæлдтæн, уыдонæй иу уыд мæ хорз хæлар æмæ мæ иузæрдион æмбал, милицæйы булкъон Цуциты Валодя. Мах, йæ бирæ æмбæлттæ йæ Вовæ хуыдтам. Университеты дæр иумæ ахуыр кодтам, Казахстаны дæр студентты арæзтадон къорды иумæ бакуыстам цалдæр хатты фæд-фæдыл сæрдыгон каникулты рæстæг.

Вовæ уыд ахæм хорз æмбал, æмæ æмгары тыххæй йæхи цард дæр нæ бавгъау кодтаид. Уыимæ, дын йæ фæстаг хæдон дæр рæдауæй радтаид.

Вовæ райгуырд 1947 азы Ногиры. Скъолайы фæстæ службæ кодта Денджызон флоты. Уый фæстæ каст фæцис университеты филологон факультет. Кусынмæ бацыд мидхъуыддæгты оргæнтæм. Политкусæгæй схызт полчъы командиры бынатмæ. Ссис булкъон. Фæлæ уый иуæй-иутæ бæрзондæй никуы никæмæ ракаст. Уыд уыцы иудадзыгон — хуымæтæг, æфсæрмдзаст, уæздан адæймаг.

1992 азы мæхъæлы экстремисттæ Ирыстонмæ куы ‘рбабырстой, уæд уыцы уæззау рæстæг стыр æхсар æмæ хъæбатырдзинад равдыста Вовæ. Уый йæ батальоны сахъ хæстонтимæ иумæ хъæбатырæй хъахъхъæдтой Дзæуджыхъæумæ Цæгатæрдыгæй æрбацæуæн бынæттæ. Уыцы уæззау тугуарæн бонты Цуцийы-фырт цы стыр лæгдзинад равдыста, уый тыххæй йын саккаг кодтой Хъæбатырдзинады тыххæй орден. Хъыгагæн, Вовæ йæ лæджы кармæ куы бахæццæ, уæд æй æнæнхъæлæджы мæлæт йæ зæххон цардæй фæхицæн кодта. Фæлæ йæ ном цæргæйæ баззайдзæн йæ бирæ æмгæртты, æмæ йæ хорз чи зыдта, уыдоны зæрдæты.

Ацы поэтикон рæнхъытæй арын мæ хорз æмгар Цуциты Вовæйы рухс ном:

Цуциты Вовæйæн

Уæ, дæлдзæх фæуай, сау мæлæт-удмарæг,

Цас лæппутæ нæ асайыс, цас!..

Хъуысы абон дæр судзгæ æнкъард хъарæг

Мæнæ Вовæйы сау цырты раз…

Уыд нæртон, саджы фисынтыл амад,

Кодта Ирæн æдзухæй лæггад,

Уый æмгæрттæн нæ фесæфт, нæ амард,

Баззад а зæххыл Вовæйы кад!

Уæ, дæлдзæх фæуай, сау мæлæт-удмарæг,

Цас лæппутæ нæ аскъæфыс, цас!..

О, фæуромут, цæй-ма уæ хъарæг,

О, фæуромут, цæй-ма, уæ маст…

Уыд нæртон, саджы фисынтыл амад,

Кодта Ирæн æдзухæй лæггад,

Уый æмгæрттæн нæ фесæфт, нæ амард,

Баззад а зæххыл Вовæйы кад!

 

ххх

Ацы хабæрттæ уый тыххæй ракодтон, æмæ нын фыдæлтæй цы хорз æгъдау баззад — æмгардзинад, — уый кæддæриддæр стыр бынат кæй ахста нæ царды мидæг

Фæлæ абоны цæстæй нæ цардмæ куы акæсæм, уæд дзы æнæ бафиппайгæ нæ фæуыдзыстæм иу ахæм зæрдæриссæн хабар: нæ фæсивæдæй бирæтæ раздæры фæлтæртау кæрæдзиуыл уыйас æнгом нал хæцынц. Рох кæнын сæ райдыдта, цы у æмгардзинад, се ‘хсæн къаддæрæй-къаддæр кæны, кæрæдзийæн-иу æрдхорд-æфсымæртæ чи загъта, уыдоны нымæц дæр.

Уый хыгъд нæм фæстаг рæстæг фылдæрæй-фылдæр кæнын райдыдтой, мæнæ «ног ирæттæ» кæй хонынц, уыдон. Чи сты уыцы «ног ирæттæ?» Сæ фылдæр — æнæ хидвæллойæ алы цæстфæливæнты фæрцы стыр æхцатæ чи кæны, уыцы хъал лæппутæ. Уыдонæн сæхи цæстæнгас ис ацы цардмæ. Сæ сæйраг мæт — стыр æхцатæ самал кæнын. Æхца, мулчы сæрвæлтау никæуыл æмæ ницæуыл бацауæрддзысты.

Уыдоны раст фæндагыл саразыны бæсты сæ фылдæр хатт халынц нæ иуæйиу хистæртæ дæр. Æхца сæм бирæ кæй ис, уымæ гæсгæ сæ арæхдæр скæнынц чындзæн къухылхæцджытæ, æмдзуарджынтæ, фынджы уæлхъус сын фæкæнынц уæлдай буц митæ æмæ арфæтæ.

Æфсинтæн арфæгæнгæйæ, нуазæнты мидæг давд цъæх доллæртæ куы нытътъыссынц, уæд сын къæбæргæнæг æфсинтæ уыйбæрц арфæтæ кæныныл схæцынц, æмæ сæ суанг Хуыцауы цъупмæ сисынц.

Нæ бонджын ирон лæппутæ абон дзаг фынгты уæлхъус куы ‘рбадынц, карз нозтæй сæхимæ дзæбæх куы фæкæсынц, уæд сæ зæрдыл кæмдæр æрлæууы æмгардзинад дæр. Карз нозт сын сæ фыцгæ туг куы базмæлын кæны, уæд кæрæдзиимæ скæнынц кæнгæ æфсымæртæ дæр.

Фæлæ сын уыцы æфсымæрдзинад бирæ нæ ахæссы. Мах ныр æрдхорд-æфсымæртæ стæм, зæгъгæ, кæрæдзийæ стыр æхцатæ рæстæгмæ æфстау райсынц, фæлæ сæ бирæтæ афоныл нæ бафидынц æмæ уый охыл кæрæдзимæ хæцæнгæрзтæ сисынц. Се ‘хсæн фылдæр хатт æрцæуы лæгмæрдтæ дæр.

Ахæм æрдхорд-æфсымæрты бæсты-иу уыдон фæлтау фынджы уæлхъус дæр куы не ‘рбадиккой, уæд бирæ хуыздæр уаид.

Уыимæ, ирон фæсивæдæй ныртæккæ цас мæлы, уыйас, æвæццæгæн, никуы мард. Лæг кæцыфæнды уæлмæрдмæ дæр куы бацæуы, уæд дзы цæст уыйбæрц æрыгæтты ингæнтыл æрхæцы, æмæ уый диссаг у. Уыдонæн та сæ фылдæрæн сæ цард æрдæгыл аскъуыйы ацы æнæхайыры æхцаты, нозты æмæ наркотикты аххосæй.

Раст зæгъын хъæуы, ныртæккæйы «ног ирæттæ» дæр се ‘ппæт иухуызон не сты. Уый тыххæй мын мæ иу горæтаг зонгæ ахæм хабар ракодта. Цæвиттон, уый цалдæр азы размæ бахауд фæндаггон фыдбылызы. Хирургтæ йын алыг кодтой йæ рахиз къах. Ссис инвалид. Иу бон ыл амбæлд, институты кæимæ ахуыр кодта, æмдзæрæны фондз азы иу уаты кæимæ фæцард, уыцы æмбæлттæй иу. Уый дæр уыдис «ног ирæттæй». Фæлæ йæ уый ахæм уавæры куы федта, уæд йæ дзыппæй систа дыууæ мин доллæры æмæ йын сæ радта.

Уый фæстæ йыл фембæлд йæ иннæ æмбал, уый дæр «ног ирæттæй», æмæ уымæн куы раппæлыд, мæнæ мын мæ рагон æрдхорд дыууæ мин доллæры радта, зæгъгæ, уæд ын уый дæр афтæ:

— Йæ цæрæнбон бирæ уæд, кæд дæ фæнды, уæд дын æз дæр истæмæй феххуыс кæндзынæн. Æри мын дæ доллæртæ, æз ма сæм ноджыдæр бафтаудзынæн æмæ дын Мæскуыйæ алыхуызон товартæ аслам аргъæй сласдзынæн, æмæ сæ ам зынаргъдæрыл уæй кæндзынæ.

Баууæндыд йæ уыцы æмгарыл мæ зонгæ. Йæ къухы йын æрнымадта йæ дыууæ мин доллæры. Уæдæй фæстæмæ рацыд æртæ азы, æмæ нал æхца, нал уыцы фæлитой æмгары федта цардæй ацы æфхæрд адæймаг.

Гъе, ахæм цæстфæливæн митæ кæнынц не ‘хцаджын лæппутæй бирæтæ. Семæ фаг хъомыладон куыст нал кæнынц нæ хистæртæ дæр, æмæ сæ кæй куыд фæнды, афтæ кæны.

Уыимæ нын ацы «ног ирæттæ» нæ мадæлон æвзагæй сарæзтой арвистон. Иу ныхас иронау кæнынц, дыууæ, æртæ — уырыссагау, кæнæ цавæрдæр фæсарæйнаг æвзæгтыл, ацу æмæ сæ ды бамбар. Уыдонмæ хъусынц нæ рæзгæ сабитæ дæр æмæ сæ фæзмынц, уæдæ цы кæной.

Ноджы ма сæм рахатыдтон иу ахæм миниуæг: нæ ирон лæппутæ кæрæдзийæн салам æнæ хъæбыс ныккæнгæйæ дæр нал дæттынц. Уыцы ног миниуæг та нæм нæ сыхаг адæмтæй æрбацыд. Ирон адæм рагæй-æрæгмæ дæр кæрæдзийæн салам дæтгæйæ æрмæстдæр истой къух. Хъæбыс та-иу кодтой, кæрæдзи-иу бирæ азты дæргъы куы нæ федтой, уæд.

Мæ ныхас мæ фæуын фæнды ахæм хъуыдыйæ: нæ фæсивæд æмгардзинадыл кæй сыстырзæрдæ сты, не ‘взаг, не ‘гъдæуттæ рох кæнын кæй райдыдтой, уый уыдоны аххос нæу. Ам, фыццаджыдæр, азым хауы нæ хистæртæм. Уыдон сæ хъуамæ аразой царды раст фæндагыл, уыдон сын хъуамæ уарзын кæной æмæ амоной нæ фыдæлтæй баззайгæ рæсугъд æгъдæуттæ, традицитæ, æмæ сæ ацы ахсджиаг фарстайæ хъуамæ иу дæр йæхи иуварс ма ласа.

ЧЕРЧЕСТЫ Хъасболат

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here