Реставрацион куыстытæ Нузалы аргъуаны

0
146

Федералон программæ «Культура России»-йы бындурыл Мæскуыйы паддзахадон-иртасæн институты специалисттæ дыууæ мæйы дæргъы кусынц Нузалы аргъуаны реставрацийыл. Куыд зонæм, афтæмæй ацы объект у нæ историон хæзнаты хæзнадæр цыртдзæвæн. Арæзт æрцыд XII æнусы кæрон

Наукон æхсæнады бирæ цыдис ныхас, аргъуаны ингæны цы стæгдар уыд, уый кæй у, уый фæдыл. Бирæ хъуыдыты æмæ антропологон иртасæн куыстыты фæстæ ахуыргæндтæ хатдзæг скодтой æмæ загътой: Нузалы аргъуаны ныгæд æрцыд ирон адæмы рагфыдæл, хъæбатыр хæстон, паддзах Цæразоны фырттæй иу — Ос-Бæгъатыр. Цы бирæ хæрзты бацыд йæ адæмæн, уыцы сгуыхтдзинæдтæ фыдæй фыртмæ таурæгъты дзуринаг систы.

Реставрацион куыстытæ кæнынц дæсны специалисттæ. Сæ сæргъы, Мæскуыйы Кремль реставраци чи скодта, уыцы инженер-реставратор Сергей Филатов. Филатов йæхæдæг кусы аргъуаны мидæг къулты нывтыл. Дуры куыст та кæны Руслан Зотов.

Нузалы аргъуаныл ахæм специалисттæ никуыма бакуыстой. Цæмæй ма ныккалдаид, ахæм цалцæджы куыстытæ дзы бакодтой 80-æм азты. Фæлæ, федералон æмæ дунеон ахадындзинад кæмæн ис, уыцы цыртдзæвæнæн фæстаг азты йæ уавæр хорз нал уыд. 2015 азы Нузалы аргъуан бахастой Дзæуджыхъæуы Епархи æмæ Мæскуыйы Патриархаты хыгъдмæ. Историон объект бахъахъхъæныны тыххæй Дзæуджыхъæуы алайнаг Епархи æмæ РЦИ-Аланийы культурон хæзнатæ хъахъхъæныны комитет бацæттæ кодтой проект æмæ хъæугæ гæххæттытæ. Федералон программæ «Культура России»-йы архайгæйæ, 2018 азы мартъийы Мæскуыйæ æрцыдысты специалисттæ æмæ райдыдтой реставрацион куыстытæ.

Объект бабæрæг кодтой Дзæуджыхъæуы алайнаг Епархийы кусджытæ, сæ сæргъы фыд Леонид, афтæмæй. Дины кусæг йæхи цæстæй федта, Нузалы аргъуан та ногæй йæ рагон хуыз кæй райста, уыцы хъуыддаг æмæ загъта:

— Мæнæ ахæм профессионалон архайд хъæуы историон хæзнатæ бахъахъхъæнынæн. Канд аргъуан нæ, фæлæ ацы хъæуы цыдæриддæр историон цыртдзæвæнтæ ис, уыдонæн се ‘ппæтæн дæр. Архайын хъæуы, Ирыстон-Алани дунейæн ноджы бæлвырддæр æвдисыныл. Цæйбæрц диссæгтæ нæм ис, уыдон бирæ адæмтæм нæй. Мæнæ ацы аргъуаны кадимæ кæй бавæрдтой незаманы, уыцы хъæбатыр хæстон æмæ диссаджы адæймаг Ос-Бæгъатыры номыл сæрмагондæй фонд арæзт æрцыд. Фонды архайджытæ сты ахуыргæндтæ, историктæ, археологтæ, интеллигенцийы минæвæрттæ æмæ хъæппæрисджын адæймæгтæ. Тагъд бæрæг кæндзыстæм Аланийы аргъуыды 1100 азы æмæ ацы цыртдзæвæны реставраци уæдмæ фæуыдзæн. Сæрыстырæй йæ равдисдзыстæм дунейы æхсæнадæн, уадз æмæ зоной, Ирыстон историон хæзнаты бæстæ кæй у, кæй дзы цардис æмæ цæры фæрнджын адæм. Фæлæ нын иу хъуыддаг у сагъæссаг. Нузалы аргъуаныл стыр иртасæн куыст бакодта ивгъуыд æнусы дæсны археолог Евгения Пчелина. Уый куыстытæ махæн тынг ахсджиаг сты, уымæн æмæ уым йæ хатдзæгтæ, йæ хъуыдытæ бæлвырд биноныг фæфыста, æмæ сæ цалдæргай томтæй мыхуыры рауагъта. Уыцы куыстытæ, æрмæджытæ сты абоны онг дæр Санкт-Петербурджы паддзахадон архивы. Мах курдиат арвыстам цалдæр хатты, цæмæй нын бар радтой архивмæ бацæуынæн æмæ Пчелинайы æрмæджытæ фенынæн, фæлæ нын не сразы ис архивы разамынд. Сæ дзуапп уыдис, ома, хæстæгдæр 30 азы æрмæджытæм æвналæн нæй. Тынг æхсызгон кæд хъæуынц, уæд та сын хъæуы бафидын 16 милуан сомы. Кæцæй нæм ис ахæм æхцатæ? Фæлæ, хъуыддаг нæ ныууадздзыстæм. Фысдзыстæм, дзурдзыстæм, дарддæр уæлдæр бынæттæм, цæмæй гæххæттытæ нæ къухты бафтой. Уыцы иртасæн куыстытæ нын бирæ сусæгдзинæдтæ раргом кæндзысты Нузалы аргъуан æмæ хъæуы иннæ историон объектты тыххæй, — загъта фыд Леонид.

Инженер-реставратор Сергей Филатов æмæ дуры специалист Руслан Зотов та радзырдтой, цы æрмæгæй кусынц, уым цемент æмæ агуыридурæн сæ кой дæр кæй нæй. —

Кусæм бынæттон æрмæгæй. Æрмæст уал уыцы æрмæг Мæскуымæ арвитæм, цæмæй йæ реставрацийы куыстытæн бацæттæ кæной. Сæйрагдæр у, аргъуанмæ дон къæдзæхы фахсæй цæмæй мауал кæла, ахæм донздахæн саразын, — загъта Сергей Филатов.

Реставрацион куыстытæ кæронмæ фæуыдзысты ацы аз ноябры.

САУТÆТЫ Тамилæ Къамтæ систа Феликс КИРЕЕВ

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here