Æгæрон курдиаты хицау

0
136

 

Цæгат Ирыстоны кæфтыты паддзахадон академион ансамбль «Алан»-ыл ацы аз æххæст кæны 80 азы. Стырдæр ахадгæ æвæрæн æм чи бахаста, уыцы арфæйаг адæймæгты номхыгъды бæрæг дары зындгонд композитор, зарæггæнæг, рухстауæг Алыккаты Ахболат (Аполлон). Уый райгуырд Олгинскæйы 1877 азы 14 январы. Райдайæн музыкалон ахуырад райста Дзæуджыхъæуы реалон училищейы. Уыцы рæстæгмæ йæ зæрдæйы аккаг бынат ссардтой ирон фыдæлтыккон зарджытæ, кадджытæ. Йе ‘ргом здахын райдыдта уырыссаг музыкалон фольклормæ æмæ профессионалон аивадмæ.

1890 азы кæрон Ахболат афтыд Тбилисмæ æмæ уым зарæггæнæджы дæсныйады сусæгдзинæдтимæ базонгæ уæвыны нысанимæ бацыд, уæды рæстæджы зындгонд оперон зарæггæнæг Иосиф Ратиль цы ахуыртæ кодта, уырдæм. Цы зонындзинæдтæ дзы райста, уыдон кæд бындурон æмæ фидар уыдысты, уæддæр суинаг ирон лæппумæ фаг нæ фæкастысты æмæ йæ зарæггæнæджы дæсныйад ноджы хуыздæр базоныны тырнындзинады фæндаг ахуыдта Киевмæ зындгонд рухстауæг, профессор М. Медведевы курсытæм. Ам, ахуыры рæстæг ноджы ирддæрæй рабæрæг, Ахболатæй хорз музыкант æмæ дæсны зарæггæнæг кæй рауайдзæн, уый. Уымæн æвдисæн, Алыккайыфырт 1897-1911 азты Киевы сæрмагондæй концерттæ дæттын кæй райдыдта уый. Фæстæдæр та сси йæ ахуыргæнæг Медведевы оперон къорды солист. Куыста Харьковы оперон театры. Уым куыд оперон зарæггæнæг, афтæ азарыд Михаил Глинкайы оперæ «Иван Сусанин»-ы — Сусанины, Шарль Гунойы оперæ «Фауст»-ы — Мефистофелы, Александр Даргомыжскийы оперæ «Русалка»-йы — Мельник, Александр Бородины оперæ «Князь Игорь»-ы — Галицкийы партитæ. Ахболаты курдиатджын оперон зарæггæнæгæй зыдтой Ростовы, Тбилисы, Петербурджы, Мæскуыйы, Одессæйы, Варшавæйы аивадуарзджытæ дæр. 1917-1934 азты цард Пятигорскы æмæ дзы сарæзта сæрмагонд оперон студи. Цы зарæггæнджытæ дзы уыд, уыдон кæд хæдахуыр уыдысты, уæддæр сæ курдиатæй æмæ аивадмæ сыгъдæг уарзтæй сæхи бауарзын кодтой уæды рæстæджы Пятигорскы цæрджытæн æмæ уазджытæн. Оперон студийы зарæггæнджытимæ сæвæрдта цалдæр оперæйы «Евгений Онегин», «Фауст», «Русалка».

Алыккаты Ахболат аивады цы арф æмæ бирæвæрсыг зонындзинæдтæ райста, уыдон уæлдай ирдæй рабæрæг сты, йæ райгуырæн уæзæгмæ куы ссыд, уæд. Уый уыд 1935 азы. Уæд арæзт æрцыд нæ республикæйы Радиойы комитеты зарæггæнджыты къорд. Йæ аивадон разамонæг æмæ хормейстерæй йын снысан кодтой Ахболаты. Раст цыкурайы фæрдгуытау сæрттывта ацы зарæггæнджыты къорды алы уæнджы курдиат дæр. Сæ фылдæрмæ, зæгъæн ис, æмæ профессионалон музыкалон ахуырад нæ уыд, фæлæ сæ аивадон разамонæджы ирд курдиат, аивадмæ сæ уарзондзинад ансамблы алы зарæггæнæгыл дæр сагъта удцырены æмæ разæнгардгæнæн базыртæ.

Хатт афтæ вæййы, æмæ аивады кусæгæн йæхи цот сæ хистæрты курдиатæй хайджын нæ рауайынц, культурæмæ ницы бар фæдарынц. Фæлæ уый зæгъæн нæ уыд Ахболаты кæстæртæй. Мæ ацы ныхæстæн æвдисæн Ахболатæн йæхи чызг Ольгæ ацы зарæггæнджыты къорды солисткæ кæй уыд, уый. Йæ хъæлæсæн уыд, музыкалон æвзагыл драмон сопрано кæй хонынц, ахæм уаг æмæ ахорæнтæ. Зарæггæнæджы къорды фæндырдзæгъдæгæй та куыста зындгонд музыкант æмæ рухстауæг Ходы Надя.

Алыккаты Ахболат ацы къорды репертуармæ бахаста ирон æмæ уырыссаг адæмон зарджытæ. Уымæй уæлдай ма дзы аккаг бынат æрцахстой, йæхæдæг куыд композитор, афтæ кæуыл бакуыста, уыцы вокалон уацмыстæ: «Ног Ир» «Республикæ», «Стахановонтæн» «Цæлыччы къанау аразджытæн», «Нæ уæзæг», «Нæ май», » Сырхæфсæддонты зарæг», «Ворошиловы зарæг». Кæд уыцы зарæггæнджыты къорд абон нал ис, уæддæр йæ архайд æмæ сфæлдыстадон куыстæй йæ уæнгтæ бахастой стыр æвæрæн ирон культурæйы рæзтмæ. Цы зарджытæ зарыдысты, уыдонæй цалдæр баззад нæ паддзахадон радиойы архивы. Сæ нотæтæ та æфснайд сты Культурæйы министрады национ паддзахадон оркестры хъæздыг æвæрæнты.

Номдзыд Къостайы æмдзæвгæтыл Ахболат ныффыста къорд зарæджы: «Додой», «Азар», «Æфсати», Хъуыбады» «Фесæф», «Чи дæ? «Уасæг». Революцийы размæ ирон адæмон зарджытæ пластинкæтыл ныффыссыны нысанимæ Ахболат архайдта сæрмагонд экспедициты. Уый нæ, фæлæ ма сарæзта сæрмагонд зарæггæнджыты къорд, цæмæй зындгонд фирмæ «Патэ»-йы специалисттæ пластинкæйыл ныффыссой Къостайы æмдзæвгæтыл арæзт зарджытæ æмæ адæмон сфæлдыстадæй ист адæмон вокалон уацмыстæ «Цола» æмæ «Цæрæнбоны зарæг».

Цы дуджы цард зындгонд ирон композитор, уымæн хорз æмбæрста йæ домæнтæ æмæ уавæртæ. Ног советон цардарæзт дзыллæйæн, уыимæ ирон адæмæн дæр амонд хæссæг кæй у, фæллойгæнæг йæ бартыл сæрибарæй кæй дзуры, уыцы уаг ын йæ зæрдæйы æвзæрын кодта стыр цин. Уымæ гæсгæ йæм къорд зарæджы фыст ис фæскомцæдисыл, партийыл. Сырх Æфсады лæгдзинад æмæ хъæбатырдзинадыл. Фыдыбæстæйы Стыр хæсты кæд Ахболат комкоммæ нæ архайдта, уæддæр йæ курдиаты хъомысæй цы зарджытæ снывæзта, куыд композитор, афтæ цы уацмыстыл бакуыста: «Плиты Иссæйы зарæг»,» Зынаргъ хæстонтæн», «Сырхæфсæддонты зарæг», уыдон йæ рæстæджы уарзон æмæ зындгонд уыдысты нæ республикæйы цæрджытæн. Уымæн æмæ сæ ирдæй æвдыст æрцыд нæ бæстæйы æмæ Ирыстоны хъæбатыр фыртты лæгдзинад, намыс æмæ удвидар тых.

Зындгонд музыкæиртасæг Бæтæгаты Татьянæ йæ чиныг «Комозиторы Осетии» Ахболаты зарджыты тыххæй афтæ фыссы: «Содержание песен определило их музыкально-стилистический строй: маршевость, элементарность мелодии, их простоту, их запоминаемость, опору на широко бытующие народно-песенные интонации. Музыкальными ориентирами композитору послужили мелодии народных гармошечных плясовых наигрышей».

Ацы хъуыдытæ ууыл дзурæг сты, æмæ Ахболаты курдиат амад уыд адæмон сфæлдыстады, фыдæлтыккон аивады фидар бындурыл. Музыкант ма йæм бафтыдта музыкæйы профессионалон зонындзинæдтæ. Уый фæрцы йын бантыст зæрдæагайгæ уацмыстæ сфæлдисын, ирон культурæйы хæзнадонмæ аккаг æвæрæн бахæссын.

Ахболаты курдиат æмæ рухсхæссæг зонд ирдæй рабæрæг, йæ рæстæджы Цæгат Ирыстоны кæфтыты æмæ зарджыты паддзахадон ансамблы (ныр кæфтыты паддзахадон академион ансамбль «Алан») аивадон разамонæджы бынаты 1938-1943 азты куы куыста, уæд. Йе ‘ргом здæхта куыд хистæр кары, афтæ кæстæр кафджытæн, зарæггæнджытæн, музыканттæн се сфæлдыстадон авналæнтæ, куыд гæнæнæн ис, афтæ бæлвырдæй раиртасынмæ, базонынмæ æмæ сын сæ рæзтæн уавæртæ саразынмæ. Уыцы ахаст ансамблы уæнгтæ æнæнкъаргæ нæ уыдысты æмæ Ахболаты удыхъæды, курдиаты ирд æмæ бындурон миниуджытæн стыр аргъ кодтой хистæрæйкæстæрæй. Композитор ам сфæлдыстадон куыст кæнгæйæ, фæаивдæр кодта зарджыты æмæ кæфтыты цæгъдтыты репертуар, бахаста йæм йæхи фыст зарджытæ æмæ мелодитæ дæр. Ансамблы æрыгон артисттæм та уæлдай цæстæнгас дардта. Æххуыс сын кодта аивады сæхи сæрмагонд фæндаг ссарынмæ.

Йæ рæстæджы Ахболатæн бантыст Ирыстоны хæххон æмæ быдираг хъæуты фыдæлтыккон зарджытæ æмæ цæгътытæ æрæмбырд кæнын, æмæ сæ 1948 азы хицæн чиныгæй, «Осетинский музыкальный фольклор», зæгъгæ, ахæм сæргондимæ рауадзын. Йæхи фыст зарджытæ та хицæн æмбырдгондæй «Цæй, ныззарæм» рухс федтой 1977 азы.

Алыккаты Ахболат цардæй ахицæн 1949 азы. Бавæрдтой йæ, Дзæуджыхъæуы Сыгъдæг Ильяйы аргъуаны раз цы уæлмæрдтæ ис, уым. Хорз уаид, Ахболаты сфæлдыстадон музыкалон бынтæ нырыккон нымæцон техникæмæ ивд куы æрцæуиккой æмæ хицæн дискæй йæ нотæты æмбырдгондимæ, зарджытимæ рухс куы фениккой, уый.

Ацы арфæйаг хъуыддаг конд куы ‘рцæуид ацы аз, кæфтыты паддзахадон академион ансамбль “Алан”-ы 80 азы юбилейы кадæн, уæд хорз уаид.

Цæгат Ирыстоны аивæдты сгуыхт архайæг, зарæггæнæг, рухстауæг хормейстер Алыккаты Ахболат йæ цард æмæ йæ алывæрсыг курдиат удуæлдайæ снывонд кодта ирон адæмæн. Æмæ йæ ном хъуамæ фæлтæрæйфæлтæрмæ цæуа, йе сфæлдыстад та хъæздыгдæр кæна нæ дзыллæйы удтæ æмæ зæрдæтæ!

ГАСАНТЫ Валерии

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here