Поэт, прозаик æмæ публицист УАЛЫТЫ Лаврентыл сæххæст 80 азы

0
405
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

 

Уалыты Елиозы фырт Лаврент райгуырд 1938 азы хурхæтæны мæйы 5 боны Хуссар Ирыстоны Громы хъæуы. Фидæны поэт рæзыд æмæ хъомыл кодта патриархалон бинонты æхсæн. Йæ ныййарджытæ, йæ фыдыфыд Никъала æмæ йæ фыдымад Нато, стæй йæ фыды æфсымæртæ уыдысты, адæмон сфæлдыстад хорз чи зыдта, алы æхсæв дæр сабитæн аргъæуттæ æмæ таурæгътæ чи кодта, зарын æмæ сæ кафыныл чи ахуыр кодта, ахæм хистæртæ. Уазæгуарзон бинонтæм адæм цæуаг уыдысты æмæ-иу уыдон дæр фæхайджын сты сæ фыдæлты хæзнадоны «дыргътæй».

Ахæм фæрнджын бинонты æхсæн чи схъомыл уа, уый куыд нæ бауарздзæн йæ мадæлон æвзаг. Лаврент йæхи æмбарынхъом куы фæци, уæд йæ хъысмæты фидæн сбæрæг — ирон æвзаг æмæ литературæ. Громы астæуккаг скъолайы ахуыр кæнгæйæ, фыста æмдзæвгæтæ, зæрдæргъæвдæй архайдта драмон къорды, арæх-иу ахъазыд сæйраг ролы дæр. Суанг Цæгат Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл педагогон институты студент куы ссис, уæддæр-иу сæрды улæфты рæстæг хъæуы фæсивæды æрæмбырд кодта, æмæ-иу хъæуы цæрджытæн равдыстой алыхуызон пьесæтæ: Брытъиаты Елбыздыхъойы «Уæрæседзау», Кочысаты Розæйы «Гæды лæг» кæнæ «Нæ пъырыстыф сæрра» æмæ æндæртæ. Уæлдæр скъолайы дæр йæхиуыл куыста зæрдæргъæвдæй — уыдис къулы газет «Бонвæрнон»-ы редактор æмæ къухæйфыст журнал «Сæуæхсид»-ы бæрнон редактор.

ЦИПУ-йы филологон факультеты ирон-уырыссаг хайад каст куы фæцис, уæд кусын райдыдта Рахизфарсы районы Олгинскæйы хъæуы астæуккаг скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæгæй. Йæ дæсныйадæй уæлдай ма ахуырдзаутæн уарзын кодта фыдæлты фарн, намыс æмæ æгъдæуттæ. Уый фæрцы цыбыр рæстæгмæ йæхи бауарзын кодта хъæубæсты адæмæн. Лаврент йе скъоладзаутимæ хъæуы клубы сценæйыл сæвæрдта Саулохты Мухтары пьесæ «Усгур Гаци». Спектакль фæрæстмæ, суанг ма йæ сыхаг хъæутæм дæр аластой æвдисынмæ. Фæлæ ууыл нæ ахицæн йе ‘хсæнадон куыст — æрыгон ахуыргæнæг скъолайы сарæзта литературон къорд дæр; уарзын сын кодта аив литературæ, амыдта сын æмдзæвгæтæ фыссын. Уæды заман йæ хæлар лæг Дауыраты Дамир куыста Рахизфарсы районы газеты редакторæй, æмæ-иу уым ныммыхуыр кодта олгинскæйаг скъоладзауты фыццаг æмдзæвгæтæ æмæ радзырдтæ.

Афæдзæй чысыл фылдæр йеддæмæ нæ бакуыста Лаврент Олгинскæйы астæуккаг скъолайы, фæлæ ма йæ абон дæр æрымысынц, чи йæм ахуыр кодта, уыцы лæппутæ æмæ чызджытæ. Астæуккаг скъолайы кусгæйæ, æрыгон ахуыргæнæг газет «Рæстдзинад»-ы фæрстыл арæх мыхуыр кодта йæ уацтæ æмæ очерктæ. Уыдон фыст цыдысты вазыгджын æмæ ахсджиаг темæтыл, уымæ гæсгæ сыл сæ цæст æрæвæрдтой газеты фæлтæрдджын журналисттæ, æмæ йæ «Рæстдзинад»-ы сæйраг редактор Хъаныхъуаты Валодя æрбахуыдта кусынмæ. Ирон мыхуыры раздзæуæджы редакцийы Лаврент бакуыста фараст азы: уыдис уацхæссæг, хистæр уацхæссæг. Уый фæстæ кусын райдыдта республикон рауагъдад «Ир»-ы аивадон литературæйы редакторæй. Абон Лаврент у дæс чиныджы автор, ССР Цæдисы, Уæрæсейы Фысджыты æмæ Журналистты цæдисты уæнг, лæвæрд ын æрцыд Цæгат Ирыстоны культурæйы сгуыхт кусæджы ном.

Уалыты Лаврент сфæлдыстадон куыст кæнын райдыдта, Громы хъæуы астæуккаг скъолайы ма куы ахуыр кодта, уæд. Фæстæдæр Хетæгкаты Къостайы номыл пединституты студент куы ссис, уæд йæ аивадон авналæнтæ зынгæ фæуæрæхдæр æмæ фæарфдæр сты. Уæлдæр скъолайы сæмбæлдис бирæ хорз ахуыргæнджытыл. Багаты Никъала, Калоты Георги, Гуытъиаты Азæ, Аллæ Олейникова, Гуыриаты Тамерлан, Тахъазты Харум æмæ иннæтæй алчидæр уæзгæ хуын нывæрдта йæ удыхъæды хæзнадоны. Уыцы рæстæг йæ поэтикон æмæ публицистон уацмыстæ арæхæй-арæхдæр зынын райдыдтой республикæйы мыхуыры дзыллон фæрæзты. Фæзынд ын йæхи чиныгкæсæг дæр. Нæ фысджыты хистæр фæлтæрæй, кæстæртæм хорз цæстæй чи каст, уыдонæй иу уыдис Цæгæраты Максим. Нæ адæмон фыссæг йæ рæстæджы цæстуарзон ныхæстæ кæмæй загъта, уыцы æрыгон поэттæй иу уыдис Уалыты Лаврент. Максим 1966 азы сфæлдыстадон фæсивæды тыххæй цы бындурон уац ныффыста, уым Уалыйыфырты банымадта, «фæстаг рæстæг литературæмæ чи æрбацыд, уыцы поэттæн сæ хуыздæртæй иуыл». Лæмбынæг ын равзæрста, хъысмæты тыххæй цы æмдзæвгæ ныффыста, уый. Æмæ йын фæндараст загъта литературæйы бæстæмæ.

Нырыккон ирон поэт Уалыты Лаврентæн фæлдзусады хахх райдайы фыдызæххы арæнтæй. Райгуырæны фæзилæнтæй алцыдæр (хæхтæ, дæттæ, хъæутæ, горæттæ, уæлвæзтæ, дæлвæзтæ, къуылдымтæ, быдыртæ, æрхытæ, хъæдтæ, былгæрæттæ, обæуттæ) ссардта йæ бынат зæрдæйы бын. Æмæ сыл, зæрдæйы тæгтау, поэты æнгуылдзтæ куы аныдзæвынц, уæд райхъуысы поэты хъисыны цагъд. Уыдон удыл ныдзæвынц, уымæн æмæ уды бынæй цæуынц. Фыдызæххыл цы æмдзæвгæ ныффыста, уым кæсæм:

 

“Цъæх байрагау дæ хъал дымгæты хъазт

Дæ къуыбыртыл, дæ дидинвæлыст кæмтты

 Кæны цырендæр сонт зæрдæйы уарзт,

Æмæ мæ ныфс Батырадзау нæ сæтты.

Дæ куырыхон зæронд лæгты ныхас,

 Сыкъадзæфæй хъæбатыртыл сæ зарын,

 Бæрз талатау дæ чызджыты æнгас

Æз царды хосæн сонт зæрдæйы дарын.”

 

Лавренты лирикон хъайтар æмдзу кæны эпикон хъайтаримæ миназон уæвынады тыгъдады, истори фæлдыст кæм цæуы, уым. Уымæй уæлдай, автор йæ монон дунейы хъомысæй æмдзæвгæ нывæнды, арфдæр хизы сфæлдыстады бæстæмæ. Уым, поэты аивадон дунейы, царды норст цæхæр судзы уарзт æмæ адæймагдзинадæй. Куыдæй бафтыдис уый йæ къухы? Дзырдвæлдисæгмæ, историон мидис кæмæн ис, ахæм уацмыстæ дзæвгар ис. Æмæ дзы алы æмдзæвгæйы дæр автор тырны, иу кæнæ æндæр хуызы, рæстæджы сæрты «ахизын», цæмæй ивгъуыд æмæ абон баиу кæна, уый тыххæй. Удæгас абон æмæ арф ивгъуыд — сæ дыууæ дæр кусынц йæ поэтикон дунейы æмиуадæн. Æмæ уый уырнинагæй зыны æмдзæвгæ «Хъуыдыты мæсгуыты бын»-ы. Фæлтæрты аивадон иудзинад рæстæджы фæлынды тыгъдадмæ, уæвынады арвгæрæтты та сæрибар хуызы æмбæлынц æмæ æмхиц кæнынц дугтæ:

“Тар,

Æнахуыр тар

 Мæсгуытæй гуыры,

Судзы артау,

Цъæх бомбæтæй хæлы,

 Ацы мæйрухсы

Риумæ лæбуры,

Цинтæ

Зæрдæйæ

Суры,

 Ныхъуыры.

Тар,

Æнахуыр тар, —

Ивгъуыды фидæн,

Судзы,

Мæсгуытæй

Сау пиллон калы!”

 

Поэты мидисамады сæйрагдæр мадзæлттæй иу у дуг æмæ рæстæджы сурæтты фæрцы иу кæнын.

Æххуысгæнæн фæрæзтæ та сын сты, адæмон æмбарынады æнусты сæрты чи ахызт, ахæм уазнысантæ æмæ символтæ. Лаврентмæ ис, йæ поэтикæйы миниуджытæ йын чи æргом кæны, уый халдих æмдзæвгæтæ. Уыдоны мидæг æмбырдгонд æрцыд бирæ æнусты фæлгонцад. Кæй зæгъын æй хъæуы, поэты фæлгонцады адæмон бындур алы хатт йæхи нæ равдисы уырнинагæй, сырх хаххау дзы иннæрдæм нæ ахизы. Уымæ гæсгæ йе сфæлдыстад бамбарыны тыххæй хъæуы сбæрæг кæнын, адæмы историон уæвынад цы у, уый. Истори у поэты миддунейы астæумагъз, йе ‘мбарынад æмæ йæ цардхъомысы аивадон уидаг:

 

“Мæсыг мæсыгмæ

Адæргæй дзуры.

 Ирыл сау арт

Йæ хъару фæлгъауы,

 Уый нæ сæтты,

Йæ мæсыг æхсиды…

 Ивгъуыд мæсыгæй

Халонау уасы,

Хъарæг хъарæджы

Ивы уыраугæ.

Бахсыст

 Иры ныфс

Артæйгуырд

Тасы,

 Баззад

Мæсыджы

Фидæнæн заргæ.

 Тар

Куырм

Сæфт уыгау

Мæсыгæй

 Уасы!

 

Ам мæ Уалыты Лавренты тыххæй зæгъын фæнды иумæйаг хъуыды. Ома, канд йæ аивадон мидисы тыххæй нæ, фæлæ йын сфæлдисын æмæ равдисын цы бантыст, ууыл. Йæ хуыздæр æмдзæвгæты ирон поэт æнтыстджынæй иу кæны монон авналæнтæ æмæ фæлгонцады арæнтæ. Ноджы бæлвырддæр æй куы зæгъæм, уæд та дзы рахицæн кæнын бахъæудзæн Историйы сурæт. Поэт ыл дзургæ нæ кæны — рисгæ, æвдисгæ æмæ фæлдисгæ. Æмæ дзы алы ныв дæр аласы йæхи хъысмæты халыл. Уыдоны мидæг авторы æмбарынад, æмткæй, йæхи æвдисы хæдхуызæй, хæдбындурæй æмæ национ цæсгомы мидæг. Ирыстоны сурæт Ивгъуыдæй — Абонмæ чиныгкæсæджы цæстыл ауайы миназон бæстæйæ. Фæлæ нывгæнæгæн Иры бæстæ райдайы, ирон лæг кæм цæры, кæм лæууы æмæ мады æвзагыл кæм дзуры, уыцы райгуырæн къонайæ:

 

“Ир фæцамадта мæсыг,

Дур æм комæй хаста.

Уыд йæ армыдзыхъ рæсыд:

 Афтæ тынг æй уарзта.

Ууыл фатдзæгъдæн цыди,

Арт ыл уагъта йе знаг,

Фæлæ дурвидар уыди

Аз-тымыгъты не ‘взаг.”

 

Лавренты 70 азы бонмæ Хъодалаты Герсан цы цæстуарзон уацхъуыд ныммыхуыр кодта, уым иттæг раст аргъ скодта поэты патриотон лирикæйæн: «Мæ хъуыдымæ гæсгæ, Лаврент хауы уыцы поэт-æмбæстæгты категоримæ, мадзурайæ бирæ бæззон дзуринæгтæ кæмæ разынд, «æз», «æз» чи нæ кæны, фæлæ уыйæмрæстæджы «æз» зæгъынхъом дæр чи у. Нæ юбилярæн дæр, бирæ поэттау, йæ сæйраг темæ, йæ зарæджы сæр у Ирыстон. Лирикон «æз»-имæ уый йын дæтты сфæлдыстадон хъару, уый йын абузын кæны йæ зæрдæйы рæбын уарзт æмæ лæджыхъæды импульстæ, рæстдзинады сæрыл тохмæсидæг, фæлæ хиуылхæцгæ сыгъдæг æнкъарæнтæ. Æмæ йын иугæр Фыдыбæстæ ахæм хæрзиуджытæй ифтонг кæны йæ поэтикон арсенал, уæд йæхирдыгæй Уалыйыфырт дæр йæ зонды рухс æмæ йæ физикон хъару цæстуарзонæй хардз кæны, ирон зæрдæйæн æхцон чи у, эстетикон æмæ йын этикон хæрзиуджытæ чи хай кæны, ахæм уацмыстæ нывæндынæн. Уыйадыл ирон чиныгкæсæг райгонд у Лавренты поэзийæ, уымæн æмæ, иу поэты загъдау, «Зæрдæйæ рантысгæ ныхас Зæрдæмæ ссардзæн фæндаг».

Зындгонд поэт, критик æмæ редактор Лавренты банымадта «хæдхуыз поэтыл», йæхирдыгонау йæ «патриотон мисси чи фиды, ахæм удгоймагыл». Æмæ дæнцæгæн æрхаста уырнинаг æвдисæндар авторы поэтикон сфæлдыстадæй: «Мæ цæхджын хойраг иунæгæй нæ хордтон/ Æмæ уый Ирыстонæн дæр кад у». Ацы рæнхъыты дæлтекст, Герсанмæ гæсгæ, бакæсинаг у ахæм хуызы: «Ирыстонæн «уарзын дæ» дзурын нæ хъæуы, фæлæ хъуыддæгтæ аразын, цæмæй йæ ирон адæм сæхæдæг скадджын кæной, уый тыххæй.

Поэтæн йæ лирикæйы иннæ бæрæггæнæн у интимон сфæлдыстад. Лаврентмæ бирæ зæрдæмæдзæугæ уацмыстæ ис уыцы темæйыл. Йæ интимон хъайтартæ сты алыхуызон кары адæм, алыхуызон зондахастыл лæугæ удгоймæгтæ. Уыдонæй алкæй тыххæй дæр поэты интимон æнкъарæнтæ райгуырынц хæдбындурæй. Интимон «хъазты» цæхæр цадæггай схæццæ вæййы дывыдон арты æмвæзадмæ. Уарзт, поэт æй куыд æмбары, уымæ гæсгæ дзаг у дзæнæты монцтæ æмæ зындоны тухитæй. Лирикон хъайтар уыцы фæлварæнты сæрты куыд хизы, уый автор æвдисы куы уæлмонцæй, куы зæрдæсастæй, фæлæ никуы — куыдфæндыйы цæстæй. Æмæ уымæн хорз æвдисæн у йæ «Фыстæг мадмæ». Лирикон хъайтары зæрдæ дзуры йæ мадимæ («Зонын, ныййарæг, дæ зæрдæ æхсайы/ Дзуры мæнимæ æдзух…»), тæрсы, «се ‘хсæн хид куы басудза», уымæй. Се ‘хсæн мад æмæ хъæбулы ахастытæ куы нæуал уа, уæд цæттæ у мæлынмæ дæр. («Амардзынæн уæд мæхи!»). Лирикон хъайтарæй рох не сты мады раз йæ хæстæ дæр: «Ацы цъæх арвы бын ничи ис мадæй/ Адджындæр удæн, хуыздæр». Скъуыддзаг цы æмдзæвгæйæ æрхастам, уымæн схонæн ис мады гимн, уыимæ, фырт кæй ныффыста, ахæм кады зарæг.

Уалыты Лавренты поэзийы иннæ вазыгджын къабаз та у Хъысмæт. Уый тыххæй цы уацмыстæ ныффыста, уыдоны æвæрд ис хицæн бæрзонд хъуыды, арф мидис æмæ бæллынады тæлмæнты. Поэты сæрыл «халас» кæд сбадти, уый ныр йæхæдæг дæр нал хъуыды кæны. Фаг æм ис царды фæлтæрддзинад дæр. Ацы дунейы мидæг куыстдзагъд лæг цы у, уый дæр ын æргом у. Лирикон хъайтар хорз æмбары, цард æнусон тыгъдады уысм йеддæмæ кæй ницы у, уый. Æмæ уымæ гæсгæ уыцы арæныл (уысм — æнус) райгуырынц, хъысмæты тыххæй фыст æмдзæвгæтæ дæр. Автор курдиаты хуызы æрвиты Хурмæ йæ сидт: «Раттма мын мæ хъисфæндырæн,/ Хурзæрин, дæ тынтæй:/ Фесафон зæххон дзыллæтæн/ Æз сæ рынтæ». Ноджы ма йæ фæнды базырджын фæндырæй» йæ тæгтæй арт цæгъдын мæгуырæн». Уадз æмæ дзы царды зарæг, — сиды уый, — хоры кондау гуырæд. Хуыцауы фæндæй стихамайæг алцыдæр бары хуримæ. Æмæ хурæнгас куы суаид зарæгæн йæ алы зæл дæр, уæд алкæйдæр рæвдауид:

 

Куы уаид, куы мæ хъисфæндырæн,

Хурзæрин, дæ зæрдæ —

Æз цæрæнбонты рæвдауин

 Адæмы мæ зардæй.

 

Поэт хъысмæты тыххæй сагъæстæ ноджы арфдæр равдыста йæ иннæ æмдзæвгæ «Дуджы гакк»-ы. Уым автор æргом кæны йæ судзаг хъынцъымтæ æнустыл; сæ иуæй иннæ нæ уыдис хуыздæр. Æмæ йæхи фæрсы: куыд хъуамæ абада «дуджы гакк йæ бынаты». Хуыцау адæмты цæрынмæ сфæлдыста, мах та — хъизæмар кæнынмæ. Мидисамады дыууæ тыхы æдзух лирикон хъайтарæн йæ сæрыл йæ «амонд уафыныл» хæцынц. Ныр дæр та «ног дуджы къæсæрыл сæ уазал сау туджы мæцынц». Сæ иу ын дзуры: «Сис дæ кард æмæ мын ме знаджы ныммар!» Уæд та иннæ сиды: «Не знаг у цъаммар!/ Ды хъуамæ хъахъхъæнай нæ кад!» Уыцы дыууæ тыхæй иуæн ис «саухуыз», иннæмæн та — «урс”. Сæ иуæн ис мæлæты æнгас, дыккагæн та — царды уазнысан. Уымæ гæсгæ хъуамæ алы адæмыхаттæн дæр хи хъахъхъæнын уа йæ фыццаг хæс. «Саухуыз» кæй дуджы гаккыл абада, уыцы адæмæн фидæн нæй. «Уæлзæхх æмæ дæлзæххы» цæхæрæй хи хизын хъæуы. «Дыууæ тыхы» мотив у Уалыты Лавренты философийы райдайæн. Æмæ дзурæг у йæ поэтикон уынынады æмвæзадыл.

 

ХОЗИТЫ Барис, ЦИПУ-йы ирон филологийы факультеты декан, РЦИ-Аланийы культурæйы сгуыхт архайæг, УФ-йы Фысджыты цæдисы уæнг

 

УАЛЫТЫ Лаврент

***

Ысфæлдисæг, нæ дæ куырдтон  æз цард, —

Мæ райгуырдыл кæм нæ загътай æлло,

Гъе уым мæнæн дæ хæрзиуджытæй ратт

Сæрибар æмæ бархийы фæллой.

 

Дзырды хъомыс… æнусæрттывд хъуыды…

Ысфæлдыстай сæ цагъарæй ды мæн.

Мæн та сæ раттæг рухс амонд хъуыди,

Мæн та хъæуы ыстъалыты тæмæн!

 

Ысфæлдисæг, нæ дæ куырдтон зæрдæ —

Сæуæхсиды фыццаг тынау сыгъдæг,

Фæлæ кæд ды мæ фæндаджы сæр дæ,

Уæд мын мæ балцвæд ма равдис сыгъдæй.

 

Нæ дæ зыдтон, нæ дæ куырдтон къæхтæ,

Фæлæ мын сæ ысхай кодтай ды кæд,

Уæд сын — фæндаг æнæсгæрстдæр хæхтæм, —

Куыд не ‘взарой быдыртæ æмæ хъæд.

 

Дыууæ цæсты нæ агуырдтон дæуæй,

Хæларæй мын сæ бауарзта дæ цæст,

Æмæ сын ратт ды ахæм рухс, цæмæй,

Сæ дыууæйæ дæр мацы уа æмбæхст.

 

 Ирыстон

Цъæх байрагау дæ хъал дымгæты хъазт

Дæ къуыбыртыл, дæ дидинвæлыст кæмтты

Кæны цырендæр сонт зæрдæйы уарзт, —

Дæ къæдзæхтæм мæ фидардæр ныббæтты.

 

Дæ куырыхон зæронд лæгты ныхас,

Сыкъадзæфæй хъæбатыртыл сæ зарын,

Бæрз талатау дæ чызджыты æнгас

Æз царды хосæн сонт зæрдæйы дарын.

 

Дæ чызджытæм, мæ рагон талынг Ир,

Цыдысты усгур паддзæхтæ сæхæдæг,

Ыстъалытау сæ ном, сæ кад уыд ирд,

Бæллыдис сын сæ фидауцмæ сырхмæтæг.

 

Æз рахастон дæ ивгъуыдæй æвзаг

Æмæ нæ цæуын никæмæ æфстаугур.

Æз не ‘ппæлын, нæ дын амардтон саг,

Фæлæ мæ зæрдæ зарды мыртæй дзаг у.

 

Йæ уæцъæфæй кæмæн кæсы йæ сæр,

Дæ уаз зæлтæй ды уыдонæн мæгуыр дæ.

Кæмæ нал ис йæ фыдæлты æфсарм,

Уый йе ‘взагыл дæр рахæтыд бæгуыдæр.

 

Къостамæ

Уæдæ дæуыл цы бон уыди, мæ хистæр,

Куыд фæрæзтай нæ тугцъиртимæ тохы.

Æз хъахъхъæнын куы нæ зонын мæхи сæр

Æмæ дæуау куы райгуырдтæн нæ хохы.

 

Ызнон дæр ма Ирыстоны къуыбырыл

Кæй æнхъæлдтам нæ дзыллæйы сæрхъызой, —

Лæггад кæнынц фыдгæнджытæн къæбæрыл,

Ту нал сæрфынц сæ цæсгомæй æмхуызон.

 

Йæ рад та ногæй ралæууыд дæ дугæн:

Лæгмартыл дæр ма чи кæны æвдисæн?!

Нуазынц нын сæны бæсты нæ тугæй

Хуыцауыкъахæргæвдджытæ фæдисæй.

 

Уæдæ ма ныфс кæмæй бавæра дзыллæ,

Кæмæй зæгъа: «Нæ сæрхъызой, нæ мæсыг?»

Кæсы, мæгуыр, «Ирон фæндыр» æдзынæг

Дæ сидзæргæс, æмæ хъуызы йæ цæссыг.

 

Нафийæн

Дæ хъуыды у цъæх денджызау уæрæх,

Ыстъалыджын бæрзонд арвæй у арфдæр.

Поэт, дæуæй сæрыстыр у мæ зæхх

Æмæ дыл хъуамæ сæмбæла йæ арфæ.

 

Уыдтæ йын ды кæддæриддæр салдат.

Дæ æвзонгад йæ карз хæстыты басыгъд.

Ызнаг уыди кæлæн æмæ налат,

Лæгмæ мæлæт кæцы къуымæй нæ уасыд?!

 

Æндыгъд рæстæг куы уыд фыссын тæссаг,

Йæ алы дзырд куы барста лæг тæразыл,

Уæддæр, поэт, ног разындтæ ды саг:

Дæ уæрджытыл нæ лæууыдтæ сæ разы.

 

Ыссыгътай нын дæ зæрдæйæ цырагъ,

Йæ фæдыл нæ хуыздæр фидæнмæ хоны,

Дæ ном у махæн уый тыххæй зынаргъ.

Дæ фыццæгтæй нæ поэтты тæрхоны.

 

Райгуырæн хъæу

Ацы къуым у зæрдæйæн зынаргъдæр:

Ам кæддæр къæбæда лæппу цард.

Фистæгæй-иу хъæуы фæстæ рагъмæ

Бонцъæхты сæууон æртæхыл уад.

 

Æмæ-иу сæуæхсиды зæрин тын

Уыгæрдæны æртæхæй нызта.

Уый йæ рæстæг сæрвæты æрвитын

Уарзта æмæ хъæуы фос хызта.

 

Арвы цъæх йæ цъæх цæстыты тади,

Мæргъты зард йæ зæрдæйы æрцард.

Сæрд фæскъæвда арвыронæй ради,

Хурæй та йæ риуы райгуырд арт.

 

Ацы къуым мæ зæрдæйæн у адджын:

Не ‘гъдау мын фæндаггагæн тыхта.

Ам мæ мад нæ хъусджын æрхуы аджы

Цинвынгтæн бæгæнытæ фыхта…

 

Цыма бадынц дзаг фынджы сæр зæдтæ

Фæззæгæн йæ бæркæдтыл фæскуыст,

Уыйау-иу нæ урсбоцъо зæрæдтæн

Арвыонг сæ тохы зарæг хъуыст.

 

Адзалæн мадзал

Мæлын кæй фæнды, фæлæ царды

Кæрон дæр ис.

Мæгуыр — цы лæг джиты йæ уаты,

Кæй хæры низ.

 

Фæлæ бæсты сæрвæлтау тохмæ

Фæцыд фæдис,

Уæд уым æфсургъ-рæстæджы рохтæн

Æрцахсæн ис.

 

Кæд уыд, кæцы хъайтары номыл

Æрбадти сæг?!

Мæлæтæн амæлын нæ комы

Хъæбатыр лæг.

 

Фæндиаг

Ирон дзырдтæ мæ куырдадзы æхсидын.

Æндадзын сæ нæртон æфсадхон уасæн.

Зæронд ыскиф мæ сахуыр кæндзæн сидын,

Ысиу кæндзынæн дзыллæты æгасæй.

 

Уыдзæн цæрдхъом æфсымæрты ард се ‘хсæн.

Цæсты рухс ратдзæн бæстæты сæрдæрттæн,

Сæ уарзæттимæ дих кæндзысты се ‘хсæв

Зæххы хъæбултæ — атомджын салдæттæ.

 

Рæнхъон хæстонæй бардзырддæттæг чинмæ

Кæндзысты хуым, хор таудзысты æдзухдæр,

Кæндзысты табу уаз гутоны къухтæн,

Уæд мады сагъæс раивдзæни цинмæ.

 

Цæрдзæни уд ыстъалыты кæттагыл,

Æмæ нымад нæ уыдзæн лæг хъæддагыл.

 

Царды рухс

Дæн уарзты уалдзæгау æз хъæлдзæг,

Æмбалæн равзæрста мæн дуг.

Кæны гуылф-гуылф цыма æхсæрдзæн,

Æнæнцой сонт зæрдæйы туг.

 

Æмæ уырны мæн ахæм аргъау:

Рæхджы ыстъалыты æхсæн

Тæхдзынæн хъазгæ бархи маргъау.

Мæ æвронг айсдзæн цин — сырх сæн.

 

Дæн уарзты арт, æмæ чызгайæн

Йæ риуы суадздзæн тау мæ зынг.

Нæ дзурын уаз монцтыл чъызгæйæ.

Æрдз махæн айтыгъта йæ фынг.

 

Æфсарм — къуыхцы, нæ сæртæг дуджы

Лæгæн ыстайау у йæ конд.

Кæны фæлхъазæн уарзт мæ туджы,

Æрдзæй дæуæн у уый нывгонд.

 

Поэты цыртыл фыст

Æз уыдтæн уæздан поэтты тугæй,

Кæрдæгау хуымæтæг æмæ раст.

Чи зоны, хæлар нæ уыдтæн дугæн,

Фæлæ йын лæвæрдтон æз мæ уарзт.

 

Уалдзыгон цъæх дымгæтыл æмбæлдтæн

Фосуарзаг зæронд фыййауы раст.

Зарыдтæн Ирыстоныл æмбæлттæн

Æмæ йын лæвæрдтон æз мæ уарзт.

 

Дуджы бодзтæ кодтой ту мæ зардыл:

Уыдон хъуыд æргъомхæссæг хæрæг.

Арвы дуарау гом уыди мæ зæрдæ:

Уым нæ уыд хæрам æмæ хæлæг.

 

Мæн æндæвта сабийау хæларæй

А зæххыл æнæхъыгæй цæрын.

Ме знаг та мыл, цыма уыд хæлуарæг,

Хыз быдта, æфтыдта мыл йæ рын.

 

Чи зоны, æвдадзы хос у зарæг,

Æмæ зæрдæ зарæджы цæры.

У поэт цъаммарæй дæр хæсдарæг,

Уымæн ыл нæ фæтых вæййы рын.

 

Исчи мæ поэт куы схона, хъуамæ

Уымæн уæд Къоста та уа Хуыцау!

Не сластон уæ сæрвæлтау мæ хъама,

Не ‘рхастон уæ сæрвæлтау мæ цард!

 

Поэттæн уыдтæн æрмæст сæ тугæй:

Кæрдæгау хуымæтæг æмæ раст.

Æз нæ уыдтæн йе скъæрæн фат дугæн,

Фæлæ йын лæвæрдтон уды уарзт!

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here