«Æргом хъуыды»-йæн — æргом дзуапп

0
157

 

«Уæдæ дæхицæн тæрхон кæндзынæ, — загъта йын къарол. — Уымæй зындæр ницы ис. Адæймагæн йæхицæн тæрхон кæнын бирæ зындæр у, искæмæн тæрхон кæнынæй. Дæхицæн тæрхон кæнын кæд дæ бон у, уæд уый де ‘цæг куырыхондзинадыл дзурæг у.» Антуан де Сент-Экзюпери.

Нæ республикæйы культурон царды стырдæр цаутæй иу у Хетæгкаты Къостайы номыл Паддзахадон преми райсыны тыххæй æрвылазон ерыс. Премимæ бадæттынц литературæ æмæ аивады зынгæдæр уацмыстæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, ацы кадджын мадзалæн ис закъоны бындур — сæрмагонд документ «Порядок представления авторских произведений на соискание Государственной премии имени Коста Левановича Хетагурова в области литературы и искусства». Ацы документы 3-аг пункты фыст ис: «Произведения литературы, в том числе и переводы, а также исследования в области языка, литературы и искусства Осетии представляются в Комиссию в двух экземплярах. Произведения литературы представляются только на языке оригинала». Куыд æмбаргæ у, цы цитатæ æрхастон, уый? Ома, Хетæгкаты Къостайы номыл премимæ бадæттæн ис æрмæст оригиналон литературон æмæ æндæр аивадон уацмыстæ нæ, фæлæ ма наукон («исследования в области языка, литературы и искусства Осетии») æмæ тæлмацгонд («произведения литературы, в том числе и переводы») уацмыстæ дæр. Афтæ йæ æмбарынц, æвæццæгæн, къамисы уæнгтæ дæр, уымæн æмæ раздæр дæр ерысмæ уагътой наукон уацмыстæ дæр, тæлмацгонд уацмыстæ дæр.

Цы Уагæвæрды кой кæнын, уый 5-æм пункты домæнмæ гæсгæ «выдвижение кандидатов на соискание Государственной премии имени Коста Хетагурова в области литера- туры и искусства осуществляется творческими союзами, министерствами, ведомства- ми, органами местного самоуправления, общественными объединениями, творческими учреждениями, организациями, высшими учебными заведениями». Ома, ерысмæ автор йæхæдæг нæ бадæтты йæ уацмыс, фæлæ цавæрдæр организаци — куыст Паддзахадон премийы аккаг у, зæгъгæ, ахæм хъуыдымæ чи æрцæуы, уыцы куыстуат. Раст афтæ нымадта (æмæ нымайы) рауагъдад «СЕМ», нæ республикæйы кадджындæр преми райсыны ерысмæ чиныг куы балæвæрдта, уæд. Ныхас цæуы дунеон литературæйы зындгонддæр шедевртæй иуы — францаг фыссæг Антуан де Сент Экзюперийы уацау «Гыццыл принц»-ы — ирон æвзагмæ тæлмацыл. 2017 азы онг ацы уацмыс тæлмацгонд æрцыдис дунейы æртæсæдæ æвзагмæ. Ирон æвзаг уыдис æртæсæдæ фыццаг. (Зæгъдзынæн ма уый, æмæ фылдæр æвзæгтæм тæлмацгонд у æрмæст иу чиныг — Библи.) Номдзыд уацау комкоммæ францагæй иронмæ раивтой филологон наукæты доктор, профессор, зындгонд ирон лингвист Хъамболты Тамерлан æмæ ирон фыссæг, сывæллæттæн фыст бирæ уацмысты автор Астемыраты Изет (Будайты Изетæ). Чиныг рацыдис 1 мин экземпляры тиражæй æмæ цыбыр рæстæгмæ фелхæд ис. Адæмы зæрдæмæ фæцыдис, адæм æй æлхæдтой æмæ кастысты. Чиныг афтæ цымыдисаг кæй рауадис (уæдæ йæ æндæр цæмæн æлхæдтой адæм?!), уымæ гæсгæ рауагъдад «СЕМ» лæмбынæг бакастис Хетæгкаты Къостайы номыл премийы уагæвæрды домæнтæ, бацæт- тæ кодта хъæугæ документтæ æмæ уацмыс балæвæрдта ерысы архайынмæ. Къамис æй кæй равзæрста æмæ йæ ерысы дарддæр архайынмæ кæй бауагъта, уый базыдтам газетæй.

Цы зæгъинаг дæн æмæ дардыл цæмæн дзурын? Хъуыддаг уый мидæг ис, æмæ 11-æм августы газет «Рæстдзинад»-ы рубрикæ «Æргом хъуыды»-йы рацыдис Саутæты Тамилæйы уац «Къостайы номыл премийы уагæвæрд хæлд цæмæн цæуы?». Дисы мæ бафтыдта ацы «æргом хъуыдыйы» мидис. Уацæй куыд рабæрæг ис, афтæмæй Хетæгкаты Къостайы номыл преми чи райста, уыдонæн «се’хсæн ис, цæрæнбонты иронау иу дзырд дæр чи никуы ныффыста, мадæлон æвзагыл æрвæсгæ дæр чи нæ кодта æмæ кæны, фæлæ уыцы хорзæхы аккаг къамисы уæнгтæ кæй скодтой, ахæмтæ дæр». Журналист кæй кой кæны, уый нæ зонын («æргом хъуыды» æргомæй мыггæгтæ æмæ нæмттæ нæ зæгъы), фæлæ кæд æцæгæй афтæ у, уæд къамисы уæнгтæ карз æфхæрд баййæфтой æви нæ, уый мæ тынг фæнды зонын. Уымæн æмæ уый фыдракæнд у, фыдгæнджыты та æфхæрын хъæуы закъоны бындурыл. Журналисты хъуыдымæ гæсгæ, къамисы уæнгтæ дарддæр дæр халынц ерысы уагæвæрд: «Уæлдæр куыд загътам, афтæмæй Къостайы номыл премимæ хъуамæ лæвæрд цæуой (йæ уагæвæрд афтæ амоны) оригиналон уацмыстæ. Ацы аз та йæм балæвæрдæуыд тæлмацгонд уацмыс дæр. Нæ нымадæй, уый раст нæу». Уацы автор цы «нымайы», уымæн ницы дæсны дæн, фæлæ уагæвæрдæн æрмæст йæ фыццаг абзац кæсын кæй нæ хъæуы, уый бæлвырдæй зонын (кæд къамисы уæнг нæ дæн, уæддæр). Æмæ йæ æрвитын, мæ ныхас кæмæй райдыдтон, уыцы 3-аг пунктмæ, цæмæй йæ бауырна, къамисы уæнгтæ бынтон фыдгæнджытæ кæй не сты æмæ уагæвæрды домæнтæ кæй æххæст кæнынц, уый.

Журналист 5-æм пунктмæ куы æрхæццæ уыдаид, уæд, «æргом хъуыдыйы» дæлгоммæ ныхасæй (æнæ сæ нæмттæ зæгъгæйæ) уæззау уайдзæфтæ цы номинанттæн кæны, уыдон æхсæрфарсы цæфау нæ фæуыдаиккой ацы ныхæстæй: «уæд абон цас сæрмæхæссинаг у тæлмацгонд радзырды тыххæй Къостайы преми домын?» æмæ «…фæлæ номинанттæй хъуамæ алчидæр æмбара, цы бæрнон хъуыддаджы бацыд, уый. Хъуамæ йæм уа æфсарм йæхи, нæ дзыллæйы æмæ Къостайы номы раз. Æндæр, йæ рæстæджы дзæнæты бадинаг Джыккайты Шамил куыд загъта, тагъд, зæгъы, Къостайы премийы къамисмæ скъоладзауты сочиненитæ дæр бавдисдзысты». Фыццаджыдæр, Экзюперийы уацмыс радзырд нæу, фæлæ уацау. Журналист хъуамæ зона литературон уацмысты жанртæ. Уæлдайдæр та шедеврты. Дыккаджы та уый, æмæ конкурсмæ уацмыс бадæттын преми домын нæ хуыйны. Уый хуыйны тых бавзарын, уацмыс къамисы размæ тæрхонмæ рахæссын. Æртыккаг та уый, æмæ, уагæвæрды (!) 5-æм пунктæ гæсгæ автортæ нæ бавдисынц сæ уацмыстæ, фæлæ куыстуæттæ, организацитæ! Æмæ кæд Саутæты Тамилæйы (кæнæ газет «Рæстдзинад»-ы) зæрдæмæ нæ цæуы уацмысты-номинантты номхыгъд, уæд уый тыххæй дзурын хъæуы конкурсы уæнгтимæ (цæмæн æй бауагътат?) æмæ конкурсмæ бадæттæг организацитимæ, ацы хатт — рауагъдад «СЕМ»-имæ (цæмæн æй балæвæрдтат?). Æндæр дзы автортæ цы аххосджын сты? Цас «сæрмæхæссинаг» у, зынаргъ журналист, зындгонд ахуыргонд æмæ зындгонд фыссæджы æдзæсгом æмæ æнæфсарм схонын, сæ куыст та сын скъоладзауы нывæцæнимæ барын?

Бынтон диссаг та уацы фæстаг хъуыдыйад у! Куыд рабæрæг ис, афтæмæй «къамисы уæнгтæ раст уынаффæтæ кæй рахæсдзысты æмæ преми аккагдæртæм кæй æрхаудзæн, уый нæ уырны!» Ау, «уагæвæрд халджытæ» раст уынаффæтæ рахæсдзысты?! Æви иу уацмыс преми агурджыты номхыгъдæй ист куы æрцæуа, уæд уагæвæрд йæ джиппы сбаддзæн æмæ къамисы уæнгтæ фыдгæнджытæ нал уыдзысты?

Саутæты Тамилæйы бæсты хатыр курын «Гыццыл принц»-ы тæмлмацгæнджытæй. Рауагъдад «СЕМ» сын сæ куыст премимæ куы бавдыста, уæд сæм æнаххосæй ахæм æфхæрд æрхаудзæнис, уый æнхъæл нæ уыд… «Гыццыл принц» æмæ «Минкъий принц»-ы 200 экземплярæй фылдæр арвыстам фæсарæнтæм: агуырдтой йæ Францы, Италийы, Испанийы, Германы, Бельгийы, Австрийы, Турчы, Японы æмæ Аргентинæйы. Уæрæсейы Федерацийы адæмты æвзæгтæй фыццагдæр ирон æвзаджы дыууæ диалектыл сдзырдта Экзюперийы æнæмæлгæ уацмыс. Ирон æвзаг æмæ ирон адæмы хъысмæтыл чи тыхсы, уыдонæн се ‘ппæтæн дæр сæ куысты фæстиуджытæ ахæм уæнт! Æнустæм зæлæд Къостайы зарæг!

Рауагъдад «СЕМ»-ы сæйраг редактор ДЖУССОЙТЫ Валерьяны чызг Мæдинæ

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here