«Митын фыранк» хæхты фæллад нæ зоны

0
79

 

Куыд рæсугъд æмæ хъæздыг æрдзы хъæбысы æрбынат кодта нæ Ирыстон! Кæддæр ирон адæмы нæ диссаджы хæхтæ бынæскъуыдæй бахъахъхъæдтой. Сæ хъæбысы бакодтой, лæбурæг знæгты æрдонгты дзæмбытæй ма цы иугай ирæттæ раирвæзти, уыдоны. Куыннæ хъуамæ уарзæм мах нæ ирвæзынгæнæг хæхбæсты?! Уый афтæ у, фæлæ алчидæр йæ уарзт йæхимæ гæсгæ æвдисы.

Иутæ хæхтæм дардæй кæсгæйæ, сæ цъитиджын урс сæртæ сын уынгæйæ удæнцойдзинад исынц, иннæтæ хæхты алæмæты рæсугъддзинадыл æмдзæвгæтæ фæфыссынц, æртыккæгтæ хæхты цæрæг сырдтыл цуан кæнын уарзынц, цыппæрæмтæ хæхты мидæг æмбæхст хæзнатæ агурын уарзынц… Уыдонæй уæлдай та ма ис, хæххон æрдз мады ‘хсырау адджын кæмæн у, æнæ къæдзæхтæ, цъититæ уынгæйæ, хæххон цæугæдоны уынæр, амы сыгъдæг, дзæнæтон уæлдæфæй нæ улæфгæйæ, йæ цард ад кæмæн нæ кæны…

Уыдонæй иу у, абон, 8 сентябры, 70 азы кæуыл æххæст кæны, нæ уыцы зындгонд æмбæстаг, дунейы бæрзонддæр хæхты цъуппытæм схизæг альпинист Хæмыцаты Хъазыбег.

Ирыстоны кæмтты рæсугъддæртæй иу — Дыгургомы райгуырæг лæппуйæн хæххон фæндæгтæ зындгонд уыдысты æрыгонæй фæстæмæ. Фынддæсаздзыдæй Хъазыбег йе ‘ргом аздæхта альпинизмы сусæгдзинæдтæ арфæй-арфдæр ахуыр кæнынмæ æмæ йын уыцы хъуыддаджы гыццыл нæ бантыст.

Хъазыбег лæмбынæгæй хъуыста æмæ ахуыр кодта Ирыстоны хистæр кары альпинисттæ: Руслан Проскуряков, Беруаты Барис, Виктор Попов, Борис Голубев, Александр Дурнов, Алексей Золотарев, Георгий Кандинашвили æмæ иннæты фæлтæрддзинад. Уыцы зонындзинæдтæ æмæ йæ стыр тырнындзинады фæрцы фæстæдæр ссис æгас дунейы хъуыстгонддæр альпинисттæй иу.

Хъазыбег, йе ‘мбæлттимæ, амæй-ай бæрзонддæр æмæ зындæр схизæн кæм у, ахæм хæхты цъуппытæй цалы сæрæй ракаст, уый йæхæдæг таурæгъты дзуринаг у. Фыццаг уал Ирыстоны хæхтæй райдай æмæ Кавказы бæрзонддæр цъуппытæ Сæна æмæ Эльбрусæй фæу, уæд уыдонмæ Хъазыбег схызт цалдæргай хæттыты. Фыццаг, куыд экспедициты архайæг, уый фæстæ та альпинистты къорды сæргълæууæг уæвгæйæ.

Уæдæ дисы æфтауы Хъазыбеджы фæразондзинад æмæ хæхты æууæлтæ зонындзинад. Цал æмæ цал амæй-ай зындæр æмæ тæссагдæр фæндæгтыл фæцыди Хъазыбег йе ‘мбæлттимæ, æмæ-иу фæстагмæ алы хатт дæр сæ нысан сæ къухы бафтыд.

Цæгат Ирыстоны альпинисттæ Хæмыцаты Хъазыбеджы разамындæй 1988 азы советон-италиаг иумæйаг экспедицийы архайгæйæ, схызтысты, йæ бæрзæнд 7105 метры кæмæн у, уыцы Корженовскаяйы номыл хохы цъупмæ. 1989-1990 азты Ирыстоны альпинистты къорд Хæмыцаты Хъазыбеджы разамындæй Памиры хæхты схызт, сæ бæрзæнд 7124 æмæ 7495 метры кæмæн у, уыцы Ленины æмæ Коммунизмы цъуппытæм, Тянь-Шаны хæхты та 1992 азы ракастысты Уæлахизы хохы цъуппæй (7439 м). Уыцы аз ма нæ альпинисттæ схызтысты ноджыдæр иу авд километрæй бæрзонддæр хох Хан-Тэнгрийы цъупмæ (7010 м).

Ацы æвæджиауы æнтыстджын экспедициты фæстæ Хæмыцы-фыртæн Дунеон альпинизмы федераци радта кадджын ном «Митын фыранк».

Ахæм æнтыстджын балцыты фæстæ, Ирыстоны альпинисттæн сæ ныфсыл ныфс бафтыди æмæ сфæнд кодтой зæххы къорийы æппæты бæрзонддæр цъупп — Джомолунгмæ (Эверест)-мæ абалц кæнын. Уый сын рауад æвæджиауы æнтыстджын. Хæмыцаты Хъазыбег æмæ йе ‘мбæлтты фарсмæ æрбалæууыдысты нæ республикæйы уæды Хицауад æмæ Президент Галазты Æхсарбег. Нæ альпинистты дард æмæ тæссаг фæндаг ахицæн рæсугъд уæлахизæй. Нæ сæрæн фæсивæд семæ систой дунейы бæрзонддæр цъупмæ Уæрæсейы Уæлахизы æмæ Ирыстоны тырысатæ. Уыдон 1995 азы 11 æмæ 13 майы фæйлыдтой 8848 метры бæрзæндæй! Уыцы хъæбатырдзинад бантыст Хæмыцаты Хъазыбег, Владимир Шатаев, Федор Шульев, Юрий Прояев, Евгений Виноградов, Владимир Коренков, Сергей Богомолов, Александр Зеленский æмæ сæ иннæ æххуысгæнджытæн иумæйагæй.

Ирыстоны альпинисттæ Джомолунгмæ (Эверест)- мæ дыккаг хатт абалц кодтой 1997 азы æмæ та ногæй схызтысты, «Дунейы уæлхæдзар» кæй хонынц, уыцы цъупмæ.

Хъазыбегæн уымæй уæлдай бантыст Америчы, Африкæйы æмæ Австралийы зындгонд цъуппытæм схизын æмæ уыдоны сæрмæ Уæрæсе æмæ Ирыстоны тырысаты сфæйлауын кæнын.

Хæмыцы-фыртыл кæд 70 азы сæххæст, уæддæр нырма фæллад нæ зоны. Æмæ куыд хъуамæ зона фæллад, кæд æмæ хæххон уæлдæф йæ удлæууæн у.

Мæнæ та ныр дæр йæ æвдайæм райгуырæн боны хæд размæ абалц кодта йæ æмном хох СæнаХъазыбеджы цъупмæ, æмæ йын уый, йæхи загъдау, йæ азтæй æппынкъаддæр дæс аппæрста.

Раст загъта нæ уарзон поэт Гуырдзыбеты Иринæ: «Æз нæ бадис кæндзынæн, Хъазыбег та йæ 80 азы бон дæр искæцы хохыл куы фæцæйбыра, уæд».

Хуыцау зæгъæд, æмæ, æцæгæйдæр, Хъазыбеджы дæс азы фæстæ йæ уарзон бинонтимæ, хæлæрттæ æмæ æмкусджытæ абоны хуызæн цардхъом æмæ ног нысантæм тырнгæйæ куыд уыной! Уый афтæ кæй уыдзæн, уый нæ уырны!

Амондджын райгуырæн бонтæ дыл кæнæд, Хъазыбег!

БАСКАТЫ Уырызмæг

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here