Ирон фæрнджын лæджы ном кад æмæ радимæ хæссы

0
114

 

 

Ирон адæмæн фыдæлтæй баззад лæгау лæгæн йæ цыт, йæ лæджыхъæдæн, йæ фарнæн кад æмæ намыс кæнын. Иры Сафайы къонайы артдзæст, æгъдау, фарн, намыс æмæ фæтк кæй кадæй фидауынц, уыцы разагъды лæгтæ-иу афтæ загътой, уыдон, дам, Арвы дуар гомæй федтой, æмæ-иу Хуыцауы комы тæфæй арфæгонд фесты

Хуыцау æмæ йе сконд зæдтæй арфæгонд фæцис РЦИ-Аланийы Парламенты депутат Заводы поселочы зылдæй, хъомысджын куыстуат, «Деликат”-ы генералон директор Битарты Шамилы фырт Алик. Дунескæнæг нæ æвæд æмæ æнæрæгъдзыдæй бахизæд! Ис нæм, æфхæрд æмæ зæрдæрыст ирон адæмы рыст фесафынхъом чи у, ахæм тæхудиаджы фæсивæд. Амонды бардуаг нын цæстуарзонæй балæвар кодта Битарты Аличы — адæмæн хæрзгæнæджы.

Саби зæрдæ куыд зоны, афтæ æнкъары хæдзар æмæ бинонты фарн дæр, Аликæн йæ фыд Шамил æмæ йæ мад Коцты Аннæ (рухсаг уæнт) æвæлмæцгæ куысты номхæссæн зиууæттæ уыдысты, адæмæн сæ цæхх-кæрдзын рæдауæй лæвæрдтой. Сæнайы хох ныллæг обау куы схонай, уæддæр йæ урс сæр ныллæгдæр нæ фæуыдзæн. Хур бæрзондæй куыд зыны, афтæ зыны ныллæг ранæй дæр. Урс хохæй урс дуртæ тулы.

Хъуыдыгæнæг адæймагмæ, æнæмæнг, сæвзæры ахæм сагъæссаг фарст; цавæр у мæ царды нысан ацы дунейы? Дзырд дæр ыл нæй, дæ раттæг адæмы хъæбул уæвгæйæ, уæддæр адæймаджы сæйраг катай у йæ æхсæны царды нысан. Адæймагæн бæрзонд нысан куы нæ уа, уæд æхсæнадæй арфæйаг никуы уыдзæн. Ирон адæммæ уый кæддæриддæр, уыцы фарны нысан фидар æвæрд уыд: хъуамæ дыл дзыллæйы зæрдæ ма фæхуда. «Адæм мæ, уæдæ куыдæй фендзысты, цы мæ зæгъдзысты?» Уым ис æгъдау æмæ фарны ратæдзæн.

Аликæн йæ ныфсхаст æрдзон курдиат, профессионалон ахуыры æнæбын дунейы агуринаг хæзнатæ, курдиаты æмрæнхъ æнæмæнгхъæугæ чи сты, ахæм зонындзинæдтæ дæрдтыл æххæссынц. Хæрзæрыгонæй йæхи снывонд кодта адæмы хæрзæбонæн. Сæрмагондæй йæ бæллиц уыд, царды хæс æххæст кæн æртывæрæй, иннæтæн царды ныфс куыд уай афтæмæй. Æнæгуырысхойæ, ацы куырыхон зонд æрдзæй рахаста Битарты Алик, раздæр уыд Дзæуджыхъæуы Минæвæртты æмбырды депутат, ныр та республикæйы Парламенты депутат.

Адæмы фарн Хуыцауы фарнæй тыхджындæр у, æмæ уыцы фарнæй нæртон хай фæци Битары-фырт. Заводы поселочы æвзарджыты, дæс æмæ ссæдз мин адæймаджы кæй дзырд æмæ хъуыддагæй кæуыл æууæндынц, уымæн æвдисæн у, цалдæр хатты йæ поселочы зылдæй депутатæй кæй равзарынц, уый. Адæмы æууæнк та дзурæг у йæ зæрдæйы парахатдзинад, адæймагдзинад æмæ уæздандзинадыл. Йæ ныхасæн хицау у, дзырд радта, уæд æй, æнæмæнг, сæххæст кæндзæн. Иры зæххыл ирон лæгæй фæцæрын æнцон нæу. Бирæ ахсджиаг æмæ йыл вазыгджын хæстæ æвæрд вæййы. Ирон фæрнджын лæджы ном кад æмæ радимæ хæссын кæй къухы бафтыд æмæ, æрвылбон дæр кæмæн æфты, уыцы арфæйаг æмæ амондджын лæгтæй у Битарты Алик.

Йæ царды фæндаджы райдайæн ницæмæй хицæн кæны бирæ æмбæстæгты цардвæндагæй. Райгуырд 1967 азы Горæтгæрон районы Сунжæйы. Ам каст фæцис астæуккаг скъола. Йæ хæс ахицæн кодта Советон Æфсады рæнхъыты. Уый фæстæ райста уæлдæр ахуырад Новочеркасскы Инженерон — мелиорацион институты. Битары-фыртыл институты ахуыр кæнгæйæ, сæ цæст æрæвæрдтой уæлдæр ахуыргæнæндоны номдзыд ахуыргæнджытæ, æмæ йæ институты ахуыры фæудмæ сæ цæстдардæй уæгъд нал суагътой. Алик ахуыр фæцис сырх дипломимæ, æмæ йæ хъæбулы уарзт цы ахуыргæнджытæ кодтой, уыдон æй рæствæндаджы бардуагыл бафæдзæхстой.

Алик 1990 азы ахуырæй куы æрыздæхт фыдыуæзæгмæ, уæд кусынмæ бацыд арæзтадон куыстуатмæ. Хуымæтæг кусæгæй схызт прорабы онг. 2000-2005-азты куыста æнæххæст бæрнондзинады æхсæнад «Омега»-йы директоры хæдивæгæй. Бæрнондзинад йæхимæ райсынæй чи нæ тæрсы, ахæмæн нывгонд вæййы æхсæнадон кусæджы хъысмæт. Бæрнон кусæг, разамонæджы курдиатæй хайджын Битары-фырт 2005 азы бындур æрæвæрдта фирмæ «Деликат»-æн æмæ 14 азы у ацы стыр куыстуаты генералон директор. Депутаттæ, куыстуаты директортæ дæр бирæ вæййы, фæлæ дзы адæм хорзы ном раттынц, йæхи дзыллæйы раз хæсджыныл чи нымайы, дзыллæйы мæт æмæ сагъæсæй чи цæры, удæй рæдау чи у, æрмæст уыдонæн. Раст у рагон ирон æмбисонд; «Адæмы цæст уынаг у».

— Никуы мæм уыдис æвзæрстыты архайыны фæнд, фæлæ мæм æрхатыдысты ме ‘мкусджытæ, бафæлвар, дам, дæ иузæрдион адæмы хорзæхæй. Раздæр уал сæмбæлдтæн Заводы поселочы цæрджытимæ, сæ хистæртимæ. Æрныхас кодтам зæрдæйæ-зæрдæмæ, кæрæдзи бамбæрстам. Æмæ уæд уыцы зылдæй балæвæрдтон мæ кандидатурæ. Адæймагæн сæйрагдæр сты царды æрвылбоны фадæттæ. Поселок у Дзæуджыхъæуы цæгат хай, æмæ хъуамæ мацæмæй хицæн кæна горæты сæйраг, хæрззылд районтæй. Фыццаг дæр уынгтæ лæгъз, парахат, аив хъуамæ уой. Иннæ цардыуаджы фарстатæ — дон, газ, рухс, социалон лæггæдтæ, сывæллæттæн хъæугæ фадæттæ, уыдон нæ сомбоны царды ныфс сты, — зæгъы уый. Иугæр адæймаг адæмы бæрны бацыд, уæд сæ зæрдæхудты ма бацу, йæ фарсмæ хъуамæ балæууа паддзахад йе ‘ппæт хицауиуæггæнæг оргæнтимæ. Æрмæстдæр рæстуд, зæрдиаг фæллойæ фидауы цард. Дур дурыл æвæрын кæимæ райдыдтон, уыдонимæ абон дæр иумæ кусæм. 350 адæймагæн нæ куыстуаты фæрцы ис куыст, мызд. Кусæгæн йæ мыздæй йæ бинонты дарын йæ бон куы уа, уæд уый удæнцой у. Рынчынæн, æвадат адæймагæн баххуыс кæнын удыбæстæ у, фæлæ æнæниздзинад йе уæнгты кæмæн æхсиды, йæ къах, къух, сæр йæ бынаты кæмæн сты, афтæмæй тигътыл лæугæйæ йæ бонтæ чи æрвиты, къамтæ, нардтæ дыууæрдæм чи раппар-баппар кæны, карз нозтыл фæлварæн чи кæны, уый дын худинаг, сывæллоны куыстыл бафтау йæ рагбонтæй æмæ нæ фæрæдидзынæ. Дæ хæдзар, дæ цæхæрадон, дæ бахизæнтæ æнæзылд куы уой, уæд дын уый худинаг — аллайаг. Уæдæ йæ цы схонæм?! Бирæ рæстæг æрвитæм æнæхъуаджы ныхæстыл, чи цы комæй рацыд, чи кæмæй хуыздæр у. Цы дæттынц уыцы æнæхъола ныхæстæ? Цы ‘фтауынц нæ иудзинадыл? Бафæзминаг, сæрыстырдзинады хос нын чи æмæ цы у, уыдоны кой кæнæм, уыдон нын хъуамæ уой дæнцæг.

Кадджын чи у, цы аккаг у, уый адæм зонынц. Бæргæ царды сæйраг хъуыддæгтыл куы дзуриккам, нæ мадæлон æвзаг сæрсæфæнмæ фæцæуы, нæ адæмы иудзинад, Крыловы æмбисондау, алырдæм хæцы. Ирон ныййарджытæ курдиаты фæдыл фыссынц скъолайы директортæм, цæмæй сын сæ сывæллæтты мадæлон æвзаджы уроктæй ссæрибар кæной, уымæй ма æбуалгъдæр фарста, цы уа?

Хъуамæ æмбарæм, рæстæг кæддæриддæр зын вæййы, æмæ алцы сæрмæ хæссинаг нæу. Сæйраджысæйраг нын у мадæлон æвзаджы ахадындзинад, æвзаджы æгъуызты хосыл æмхуызонæй сдзурæм, бахъахъхъæнæм æй, æмæ уæд алцыдæр йæ бынат ссардзæн, æгъдау дæр, æфсарм дæр уыдзæн фæткыл.

Мах стæм уæрæсейæгтæ, нæхи нæ атигъ кæндзыстæм Европæйыл дæр. Иннæ бæстæты рæзтмæ нæ хъус дарæм, фæлæ сæйрагдæр ирæттæ цæмæй стæм, уый та нын табуйаг у. Æвæстиатæй саразинаг хъуыддæгтæн кæрон нæй нæ абоны фæлдурæджджын царды, æмæ тыхст адæмæй æхсæнадон кæнæ йæхи ахсджиаг фарстаимæ Битары-фыртмæ чи бацæуы, уыдонæн æнæрхъуыды ныфсытæ нæ бавæры, фæлæ уал фарста лæмбынæг равзары, уыйфæстæ йæ хъару, æмæ йæ бæрн кæуыл цæуы, уыцы хъуыддæгтæ арæзт æрцæуынц нысангонд æмгъуыдмæ, цыфæнды мадзалæй дæр. Дæхицæн дæр, искæмæн дæр аргъ кæныс, уый тынг æнцонæй рабæрæг кæнæн ис; дæ дзырдæн хицау разын, æмæ адæмы хорзæх — дæ хай. Стыр куыстуаты разамонæг кæддæриддæр æнæвдæлон вæййы. Цыфæнды арæхстджын æххуысгæнджытæ йын куы уа, уæддæр сæйраг рахæцæн хицау йæхæдæг у.

Куыстуаты разамонæг уæвгæйæ кад æмæ аргъ кæны рæстзæрдæ фæллойгæнæгæн, æмæ йæ алыварс дæр ахæмтæ кусынц. Цал æмæ цал уынаффæйы йæ бахъæуы рахæссын, цас вазыгджын фарстатæ алыг кæны бонæй-бонмæ, мæйæ-мæймæ. Куыст — бирæ, куыстуат рæзы хъомысджын куыстуаты фарсмæ, рæзынц ног цехтæ, нырыккон кусæнгæрзтимæ.

Аликæн сæрмагонд бынаты æвæрд сты йæ депутаты хæстæ. Йе ‘взарджытимæ фембæлд ын кæддæриддæр у æхцондзинад, æмæ семæ фембæлынмæ ссары рæстæг æмæ гæнæн. Семæ йын ис æнгом бастдзинæдтæ, зоны сын сæ домæнтæ, сæ ныстуантæ. Фидаргонд фæткмæ гæсгæ арæх фембæлы адæмимæ, сæ уынаффæ, сæ зондмæ байхъусын, кæнæ æгъдауыл, фыдохы зианты стыр æххуыс кæны зианджынтæн, сæ фарсмæ балæууын сæхицæн хæсыл нымайынц Дзæуджыхъæуы Минæвæртты æмбырды депутат Гæдиаты Генæимæ.

Заводы поселочы ис дыууæ астæуккаг скъолайы 3000 мин ахуырдзауæй сæ фылдæр ахуыр кæны. Сывæллæтты рæвдауæндæттæ сты дыууæ, иу поликлиникæ, иу библиотекæ, иу Культурæйы галуан, иу спортивон скъола. Республикон бæхты спортивон скъола дæр поселочы ис. Уæлæмхасæн ма Аличы æвзарæн зылд, Дзæуджыхъæуы цæгат хай Мичурины æвзарæн зылд у, 25-æм скъола уым ис. Ацы æппæт æхсæнадон бынæттæн кæмæн нæ баххуыс кодта, иу дæр ахæм нæй. Поселочы уынгтæ æхсæвыгон алы телы цæджындзæй электрон рухс цæхæртæ калы. Уынгтæ æппæтæй асфальт æвæрд не сты, фæлæ — аив лæгъзгонд.

Заводы поселок паддзахвæндагмæ æртæрдыгæй баст у, æмæ дзы фæндаджы æдасдзинадæн дыууæ сфетофоры æвæрд æрцыд Аличы хъæппæрисæй. Стыр Уæрæсейы горæттæ æмæ фæсарæйнаг бæстæмæ поселочы рынчынтæй цæуын кæй бахъæуы, уыдонæн нæ депутат Алик æхцайы фæрæзтæй цалæн баххуыс кодта, уыдонæн нæй банымайæн.

Республикæйы Парламенты депутат Аличы æххуысгæнджытæ скæнынц номхыгъд, бирæсывæллонджын бинонтæ, фæсинон рынчынтæ, бирæ сты фæкæсын, баххуыс кæмæн хъæуы, ахæм адæм, æмæ сæ Алик алы бæрæгбоны дæр хуынтимæ бабæрæг кæны, йæ рæвдауæг зæрдæйæ сæ батавы. Алик уды фарнæй фæрнджын у æмæ адæмы тавы йæ уды тавсæй. Йæ къух кæмæн амоны ныры бонджынтæй, уыдон бирæ сты, миты бæсты сыл доллæртæ, къæвдайау евро æхца куы уары, уæддæр бафсис кæмæн нæй, уыдон сæ фырзыдæй никæмæн баххуыс кæндзысты.

Алик кæмæн баххуыс кодта, бузныг дзы чи у, æхсæвæй-бонæй Битары-фыртæн чи кувы, уыцы адæм бирæ сты. Адæмы фарн бирæ у. Цæуынц Аликыл адæмы арфæтæ; у æнæниз, амонд йæ разæй цæуы æмæ йæ рæствæндаг кæны. Йæ уарзон бинонтæ, йæ цыппар хъæбулы, Иры адæмимæ райгондæй цæрынц. Лæджы цытджын хæс Алик æххæст кæны фæрнæй, адæмæн та у ныфсы мæсыг æмæ æууæнчы гæнах. Цы ма уа уымæй арфæйагдæр хъуыддаг?

Куыстуат «Деликат»-ы архайд хорзæй зыны республикæйы экономикæйы иумæйаг рæзтыл. Адæмæн дзы ис куысты бынæттæ æмæ, куыст кæм ис, фарн æмæ бæркад дæр уым ис. Куыстуаты разамонæг йæ кусджытæй алкæй зæрдæмæ дæр арæхсы фæндаг ссарын. Кусджытæй алкæмæн дæр ис фадат профессионалон æгъдауæй рæзынæн. Сæ дæсныйад фæуæлдæр кæнынмæ сæ арæх арвиты ахуыр кæнынмæ.

Битары-фырт архайы мадæлон æвзаджы дзырды фарныл дæр, нæ фидæныл, фæнды йæ, цæмæй фæсивæд зоной æмæ дзурой иронау, зоной фыдæлты æгъдæуттæ, истори, арæхсой хистæртæн кад æмæ лæггад кæнынмæ. Иунæг ирон газет «Рæстдзинад»- æн æххуыс кæны, йæ куыстуаты æппæт ирон кусджытæн рафыссы ирон газет «Рæстдзинад», «Иры Стыр Ныхас», ирон журналтæ, сывæллæттæн «Ногдзау».

Ирыстоны номдзыд фыссæг Гæдиаты Секъа афтæ загъта; «Хорз лæджы фæстæ мæргътæ тæхынц. «Лæгæй хорз куы фæзæгъынц, уæд ын, фыццаджыдæр, фæкæсынц йæ удыхъæдмæ, йæ зондахастмæ æмæ йæ хъарумæ». Уымæ гæсгæ нæ бон зæгъын у афтæ — ирон лæгмæ цыдæриддæр хорз миниуджытæ ис: лæгдзинад æмæ рæстдзинад, ныхасæн хицау уæвын, ирон фарнæн зæрдиагæй лæггад кæнын, уыдонæй се ‘ппæтæй хайджын фæдæ, Алик. Уый та амонд у, æцæг амонд, нæ зынаргъ Алик! Фыдыбæстæйæн, адæмæн бирæ лæггад кæныс æмæ дын ноджы фылдæр бантысæд! Зæрдæйæ дæ чи уарзы æмæ кæй уарзыс, уыдонимæ цæрынæй бафсæд!

ГУЫЛÆРТЫ Барис, газет «Рæстдзинад»-ы æхсæнадон уацхæссæг

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here