Сæ сыгъдæг æнкъарæнтæ фылдæрæй фылдæр кæнæнт

0
55

 

«Дунейæн, дзыллæтæн бирæ хъуыдытæ зæгъыны фадат кæй фæрцы ис, театр у ахæм кафедрæ»,— фыста Николай Гоголь. Дени Дидро та загъта: «Диссаджы авналæнтæ кæмæн ис æмæ æппæтæй сыгъдæгдæр хæдæгъдаудзинад чи дома, æз æндæр ахæм дæсныйад нæ зонын, театрæй фæстæмæ». «Театры сценæ у сыгъдæг, нывондхæссæн ран, уым чъизидзинадæн бынат хъуамæ ма уа!» — фæдзæхста Уæрæсейы хъуыстгонд актер Владимир Этуш.

Æмæ ма бирæ аив æмæ уды сыгъдæгдзинадимæ баст рæнхъытæ ис ссарæн театры тыххæй. Уый адæймаджы миддуне афтæ сæнкъуысын кæны, афтæ рафæлдахы, æмæ иуцасдæр дæхицæн æнцой нал ссардзынæ. Диссаг, фæлæ мæнмæ та ма, ахуыргæнæджы дæсныйад дæр кæсы ахæм. Ахуырдзау дæр театрдзауы хуызæн, æнæмæнг, хъуамæ алы архайдон куысты фæстæ дæр йæхи æнкъара “æфсæстæй” зонд æмæ уды хъæздыгдзинады хъарутæй. Кæй зæгъын æй хъæуы, архайынц хъомылгæнджытæ уыцы тыхтæ уæрæхдæр æмæ фидардæр кæныныл. Агурынц бирæ алыхуызон фадæттæ æмæ мадзæлттæ, бæгуыдæр, уымæн æмæ абон ахуыргæнæг нырыккон ахуырадон технологитæм тынг дæсны у, зоны сын сæ нысантæ, сæ хуызтæ, сæ авналæнтæ.

Фæлæ мæм æппæтæй хъомысджындæр, æппæтæй уæрæхдæр, уæлдайдæр та хъомыладон фарстатæ лыггæнгæйæ, кæсынц уæддæр чиныг æмæ театр. Сывæллонæн йæ иртасынад хорз æмæ æвзæрæй, рæсугъд æмæ фыдуындæй, æцæгæлон æмæ хионæй, бæрц æмæ фагæй, мæгуыр æмæ хъæздыгæй, бæззон æмæ ницæйагæй чи æмбарын кæна, уыцы хъомыладон хотыхтæ сты сæ дыууæ дæр. Хъуыдыйаг сси абоны скъоладзауты ахаст чиныг кæсынмæ, кæрæдзийæ бынтондæр кæй фæиппæрд уыдзысты, уый тасы ‘фтауы. Фæлæ бирæ у ахуыргæнæг-хъомылгæнæджы хъару уым дæр. Чиныг зонды суадон кæй у, удтæм фæндагамонæг, царды быцæутæ халæг — уыдæттæ скъоладзауæн уый æмбарын кæны.

Æгæрон æххуысгæнæг та йын, куыд загътон, афтæ у театр. Канд бакæсинаг цы уацмыс у, ууыл дзургæйæ нæ, фæлæ цыфæнды уацмысы мидис базонынæн дæр. Театр, æцæгдæр, сафы чъизидзинад æмæ дæлмонцтæ, уый æцæг у сыгъдæг, нывондхæссæн ран.

Не скъоладзаутимæ цалдæр балцы акодтам Тæбæхсæуты Балойы номыл Ирон академион театрмæ. Зæгъæн ис, цыппурсы мæй нын театралон мæйон рауад. Æвæццæгæн, иу æмæ дыууæ ахуыргæнæджы нæ бахызт йæ хъомылгæнинæгтимæ нæ номдзыд театры къæсæртыл, фæлæ мæн фæнды радзурын, не скъоладзаутæ-иу цы хъуыдытимæ рахызтысты, адæймаджы удыхъæд рæсугъддæр, тыхджындæр кæм кæны, уыцы аивадон аргъуаны къæсæртæй.

Спектакль «Фатимæ» фенгæйæ, мæнæ цы загътой цæлыккаг лæппутæ æмæ чызджытæ: Хъазыбег: «Мæнмæ тынг диссаг фæкастысты декорацитæ æмæ актерты уæлæдарæс, фæндид ма мæ, бæргæ ацæуын, æмæ театры рæсугъд арæзтытæ фенын».

Аланæ: «Уацмыс кæсгæйæ, афтæ тынг нæ тæригъæд кодтон Фатимæйæн, ныр цыма мæхæдæг йæ бынаты уыдтæн, афтæ мæм каст. Мæ зæрдæ йыл тынг фæрыст. Стæй мæ бафæндыд поэмæ ногæй бакæсын».

 Викæ: «Æвæццæгæн, поэмæ бакæсгæйæ, стæй, «Фатимæ»-йæ сценикон скъуыддзæгтæ бæрæгбонмæ куы цæттæ кодтам, уæддæр уыйас нæ бамбæрстон, нæ банкъардтон, ирон сылгоймаджы кад æмæ æгъдауæй сæрбæрзонд кæй дæн, уый. Ацы бонæй фæстæмæ «Фатимæ» сси мæ уарзондæр уацмыстæй иу. Бузныг, нæ зынаргъ, курдиатджын актертæн!»

Уæдæ «Æрдхорд æфсымæртæ» дæр иу æмæ дыууæ театрдзауæн нæ фæцагайдтой сæ зонд, сæ хъуыдытæ. Дианæ: «Хъазан кæд Æхсары æрдхордæн равзæрста, уæддæр æй йæ ног æфсымæр ницæмæй æййафы. Хъазаны лæгдзинад, цæрдæгдзинад, ныфсхаст мæ дисы бафтыдтой. Ахæм хъуамæ уа ирон лæг! Стæй цы диссаджы декорацитæ федтам, суанг æцæг бæлæсты онг!»

Регинæ: «Спектакль мæ зæрдæмæ афтæ тынг фæцыди, æмæ æнæхъæн къуыри мæ хъуыдытæ йемæ баст уыдысты. Хъазаны лæгдзинад арф æвæрд у мæ зæрдæйы. Уый хуызæн æцæг ирон лæджы абон фенæн кæй нал ис, йе та стæм кæй у, уый мын тынг зын у».

Зауырбег: «Цæмæдæр фæсмон кодтон мæ цыдыл театрмæ, фæлæ афтæ тынг банкъардтон ирон лæгдзинады нысаниуæг спектаклы фæстæ, æмæ мæ алы æмбалæн дæр уый фæдзæхстон, цæмæй, æнæмæнг, «Æрдхорд æфсымæртæ» феной. Мæ фæстаг балц кæй нæ уыд театрмæ, уый дæр тынг хорз бамбæрстон».

Аминæ: «Абон Хъазаны хуызæн ирон лæг тынг зын ссарæн кæй у, уыцы хъуыды мын мæ зæрдæ тынг фæриссын кодта, спектаклы фæстæ мæм дзурын дæр нал цыд. Фæндид мæ, цæмæй ирон адæм макуы сафой сæ фыдæлты намыс æмæ ирон лæджы хорз миниуджытæ…» Иннæ ахæм — «Чермен». Ацы спектаклы фæстæ мæ æрфæндыд сывæллæтты æнкъарæнтæ æмæ хъуыдытæ раргом кæнын, газеткæсджыты размæ сæ рахæссын. Уæлдайдæр та, мæхи зæрдæ мын чи фæриссын кодтой, ахуырдзау сывæллоны уыцы ныхæстæ. Йæ кæуынæй йæ (спектаклы фæстæ) куы сабыр кодтой, уæд Регинæйæ схауд ахæм ныхæстæ: «Сæйраг хъайтар кæй амард, ууыл кæуын, сымахмæ гæсгæ? Æз, Черменимæ ирон лæг дæр кæй амард, ирон лæджы намыс кæй фесæфт, ууыл кæуын… Мæнмæ диссаг фæкаст, спектаклы фæстæ кæмæйдæрты афтæ куы фехъуыстон, цæуыл кæуынц иууылдæр, зæгъгæ. Дæсæм къласы трагеди куы кастыстæм, уæд мæ зæрдæмæ тынг фæцыд Чермены фæлгонц, йæ фыды тыххæй цы монолог дзырдта, уый равзæрстон зæрдæдарынæн. Фæлæ спектакль фенгæйæ, æз æнкъарæнты уылæны бахаудтæн, æмæ мæ нал уæгъд кæнынц. Лæджы йæ лæгдзинад æмæ намысы тыххæй амар, йæ хорзы тыххæй, уымæй дæр дæхи туг, дæхи стæг, уый куыд хъуамæ ма фæриссын кæна зæрдæ?! Цымæ цæмæн сты ирон адæм ахæм æгъатыр… Черменимæ амард ирон лæг дæр. Уыцы хъуыдыимæ æз ныр цæрдзынæн дарддæр абонæй фæстæмæ. Стæй мæ тагъд нæ ферох уыдзæн, Чермены фæлгонц чи сарæзта, уыцы диссаджы актер Битарты Алыксандр. Уый йæ роль хъазгæ нæ кодта, уый дзы цæргæ кодта…»

Элинæ: «Спектакль тынг фæцыд мæ зæрдæмæ. Диссаджы хъазт акодта Битарты Алыксандр, иу адæймаджы дæр нæ ныууагъта, мæнмæ гæсгæ, уазал зæрдæимæ. Цардмæ мын мæ цæстæнгас аивын кодта. Раздæр хъуыды цы цаутыл нæ кодтон, уыдонмæ ныр ме ‘ргом здахын райдыдтон…»

Родион: «Абоны кæстæрты ахæм спектаклтæм арæхдæр хонын хъæуы. Уымæн æмæ уыдон цардмæ æнæмæты цæстæй кæсынц, афтæмæй та бирæ зындæр у. Чи йын цы зоны, цавæр уавæрты бахаудзысты. Уадз æмæ уыной, зоной, цы у сæйрагдæр …»

Аминæ: «Дæсæм къласы бакастыстæм трагеди «Чермен» æмæ йæ куыннæ зыдтам, фæлæ йæ сценæйыл куы федтон, уæд мæм бынтон æндæр хуызæн фæкаст. Чермен мæ хъуыдыты цавæр уыд, спектаклы ахæм нæ разынд, тынг фæцагайдта актеры хъазт мæ зæрдæ. Ныр æндæр хуызæн уыд мæ тæригъæддзинад мæгуыр кæвдæсард Черменмæ, ныр ыл тынгдæр фæрыст мæ зæрдæ…»

Илонæ: «Æз спектакльтæм зæрдиагæй бакастæн, тынг фæцыдысты архайджытæ иууылдæр мæ зæрдæмæ. Цæргæбонтæм мæ зæрдæйы баззайдзысты. Ахæм театр нæм кæй ис, уымæй та дæн сæрыстыр. Бузныг, йемæ нæ чи базонгæ кодта, уыдонæн се ‘ппæтæн дæр, спектакльтæ æвæрджыты онг!»

Неля: «Цы дзæбæх спектакльтæ федтам, цы тынг ныххызтысты мæ зæрдæмæ. Сæйраг архайджытæ æгъдауæй дæр, намыс æмæ æхсарæй дæр уыдысты ирон лæджы дæнцæгтæ, абон зынтæй фембæлæн кæимæ ис, ахæмтæ. Цы хорз у, театры руаджы ма сæ фенæн кæй ис! Стæй, бузныг режиссертæн дæр!»

Цы загъдæуа?! Æз æхсызгонæй федтон, фехъуыстон æмæ банкъардтон мæхæдæг дæр, æвзонг театрдзаутæ сценикон аивад сæ зæрдæтæм хæстæг кæй айстой æмæ йыл кæй никуы суæлæхох уыдзысты, уый. Мæ зæрдæ сын зæгъы, сæ сыгъдæг æнкъарæнтæ фылдæрæй фылдæр куыд кæной, æцæг ирон чызджытæ æмæ лæппутæ сæ куыд рауайа, Чермены, Хъазаны, Ибрагимы фарнæй хайджын куыд уой!

БОЦИТЫ Альбинæ, Цæлыччы хъæуы скъолайы ирон æвзаг æмæ литературæйы ахуыргæнæг

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here