«Нæ хойраджы ад чи бамбара, уый раст хатдзæгтæ скæндзæн…»

0
60

 

«Бирæтæ-иу æрбакъахдзæф кодтой комбинаты къæсæрæй, ома, ис дзы, æхгæдæй чи лæууы, ахæм бæстыхæйттæ… Мах, дам, дзы машинæтæ æхсæн бынæттæ байгом кæндзыстæм, кæнæ æндæр лæггæдтæгæнæнтæ… Фæлæ, куыстуаты бындурæвæрæг, фæндзай азæй фылдæр дзы чи кусы, уыцы ХЪАРАТЫ Мæирбег никуы сразы ис ахæм курдиатыл… Кæд афонæй-афонмæ, уæддæр комбинат кусдзæн, уадздзæн хойраджы хуызтæ, зæгъгæ… Уæдмæ та нæм, махмæ, фæзындис фæнд, фенæм ма куыстад, базонæм ын бæстон йæ уавæр… Æрбацыдыстæм Хъараты Тимуримæ, лæмбынæг байхъуыстам Мæирбеджы ныхасмæ… Уæд сфæнд кодтам…» — Беслæны хойраджы комбинаты разамонæг ЛЕКЪТЫ Руслан афтæ райдыдта йæ ныхас, цы хъуыддаджы уæлхъус балæууыди, уый тыххæй

Æцæгдзинад та ахæм у, æмæ Беслæны хойраджы комбинат афтæ дæр йæ архайд никуы баурæдта. Уæззау экономикон уавæрты зынгæ фæкъуындæг сты йæ авналæнтæ, цехтæй иутæ æхгæд æрцыдысты, фæлæ халсарты æмæ дыргъты афон уæддæр продукци уагътой. Раздæр цы хъомысы хицау уыдис куыстуат, уый хицæн ныхасы аккаг у. Сæ «цывзыдзæхдон», «давон» æрвыстой Израильмæ, Балтикæмæ, хæстæг республикæтæм, æппæт бæстæйы дæр агуырд цыдысты хойраджы иннæ хуызтæ дæр.

«Æддагон æлхæнджытæ бынтон тынг агуырдтой «цывзыдзæхдон», ам æй Ирыстоны нæ уæй кодтой, уымæн æмæ йæ нæ адæм сæхæдæг кæнынц, æнæзонгæ сын нæу. Афтæ — Цæгат Кавказы дæр. Фæлæ йæ фæсарæнты æмæ Советон Цæдисы иннæ республикæты бауарзтой. «Соус Нартов» у комбинаты раздæры продукцийы хуыз. Мах ма йыл бакуыстам æмæ дзы рауади, ныртæккæ базарадмæ кæй рахастам, ахæм хойраг», — загъта Лекъты Руслан.

Кæд æмæ комбинат бæстыхæйттæ хъуаг нæу, уæддæр цехтæй иу фехæлдтой æмæ дзы ногæй сарæзтой, йæ фæзуат 1,5 мин квадратон метры кæмæн у, ахæм цех, баххæст æй кодтой нырыккон ифтонггæрзтæй. Сæхимæ ма чи уыди, уыцы линитæ æмæ æндæр æмбæлгæ технологон авналæнтæй. Зæгъæм, кæддæр советон заман «Соус Нартов» уадзынæн Гуырдзыстоны цы лини æлхæд æрцыд, уый цæсты гагуыйау хъахъхъæнынц, уымæн æмæ ахæмтæ никуыуал уадзынц. Технологон æгъдауæй та у иттæг хорз. Лекъты Руслан æмæ Хъараты Тимур, сæ цуры сæ хорз хистæр, куыстад кæрæйкæронмæ чи зоны, уыцы Хъараты Мæирбеджы бахъуыдис бацархайын, ног экономикон уавæртæ хынцгæйæ, нысантæ сæвæрыныл æмæ сæ æххæст кæныныл. Цæмæй райдайгæ у, сæрæвæрæнæн кæцы фарстатæ рахæсгæ сты, базарады бынат цы хойраг бацахста, уый цæмæй конд у, сæ æргътæ æмæ ма тынг бирæ фæзилæнтæ.

Зындзинæдтæ æмæ къуылымпыдзинæдтæ нымайыны фæнд æппындæр нæй куыстуат «Карагро»-йы разамонæг Лекъты Русланмæ. Уымæн æмæ уал фыццаг къахдзæф акодтой. Бирæ фæзилæнты сæ цуры балæууыдысты Хъæууон хæдзарады æмæ хойраджы, Экономикон рæзты министрадтæ. Республикæйы Сæргълæууæг Битарты Вячеславæй дæр ныфсджын сты, уымæн æмæ у, ахæм куыстуæтты рæзтыл чи архайы, уыцы адæмы фарс. «Банктæй нæ æфстæуттæ райсын нæ бафæндыд, уыцы уаргъæй стыр зынтимæ ссæрибар уыдзыстæм. Æфстау æхцайæ уал райдыдтам», — загъта Лекъыфырт.

— Руслан, хойраджы комбинатæн йæ ном йæ уæлæ. Нырма уал йæ тыхы ис иунæг цех. Базарады фæзынд «Соус Нартов». Уымæй уæлдай ма цы ис ранымайæн? Хойраг цæмæй цæттæ кæнут, уыцы хомаг кæцæй исут?

— Зæгъæм, «Соус Нартов»-æн фарон цывзы, йæ сыфтæ балхæдтам Æрыдоны районы. Хицæнæй ма цæттæ кæнæм цывзыдзæхдон дæр, нæ технологи у барст, уымæ гæсгæ йæм нæдæр салицилкæ æфтауæм, нæдæр дзмари (уксус), автоклавы йæ фæдарæм. Нæ продукцийы хæрзхъæддзинад фондз азы дæргъы нæ аивдзæнис… Дыргъты тыххæй куы дзурæм, уæд нæ кусджытæ абалц кодтой Кировы, Дыгуры æмæ Рахизфарсы районы хъæутæм. Хæдзарихæдзар уал æрзылдысты, кæд уæм, мыййаг, хи дыргътæ ис, æмæ сæ дæттут. Кæд сæ уæхи бон æртонын нæу, уæд нæхимæ исæм уыцы хъуыддаг, зæгъгæ. Уайтагъд-иу хъæутыл айхъуыст уыцы хабар, чи йæхæдæг тыдта курага, фæткъуы, чылауи, чи та æрмæстдæр йæ цæхæрадоны дыргъбæлæстæ бацамыдта æмæ сæ нæ кусджытæ æрæмбырд кодтой. Ахæм хæдзæрттæ разынд, зæгъæм, Емаусы, æмæ сæм курагайы бæлæстæ уыд 30-ы бæрц…

Куыд нæ зыдтам, нæ хъæуты адæм æгуыстæй æхцахъуаг сты, уый, фæлæ уавæр ноджы уæззаудæр разынд!.. Афтæмæй сæ дыргъты тыххæй 60, 70 мин сомтæ куы райстой, уæд нын сæхæдæг фæстæдæр дзырдтой, сæ хæдзæртты ахсджиаг хъуыддæгтæ сæ кæй алыг кодтой, уый тыххæй. Чи дуцгæ хъуг балхæдта, чи йæ быру раивта, æхца фæзынæд, æндæр æмпъузинæгтæ — бирæ. Кæддæр Емаусы колхозы дæр уыд курагайы æмæ балбæлæсты дыргъдæттæ. Стæй уæд заууатмæ æрцыдысты, уымæн æмæ хомагкуыстгæнæг къабазæй ницыуал баззад. Уыцы хъуыддæгтæ кæрæдзиимæ баст сты. Ныр адæм куы бамбарой, уæлдай дыргъ хойраджы комбинатмæ радтæн ис, уæд сæ бæлæстæм дæр хуыздæр зилдзысты, пайда дæр сæм хаудзæн.

Уымæй уæлдай ма фæткъуы райстам хæдзарæдтæ «Де Густо», «Казачий хутор»-æй, æрхауæццæгтæ сæм тынг бирæ уыд, уыйас хъыгдард нæ баййæфтой, махæн та бабæззыдысты. Афтæмæй уадзын райдыдтам курагайы, чылауийы, фæткъуыйы фыхтæ. Повидло, джемтæ, уæдæ мæнæргъы, галæрыскъæф, æндæр гагадыргътæ. Кæрдзыны хъæуы цæрджытæ нæ сæхæдæг бафарстой, кæркмисындзæг, дам, уæ нæ хъæуы, ам, дам, хъæды бирæ ис. Зын æмбырдгæнæн у, фæлæ нæм 30 килограммы радтой. Уымæй вареннæ фыццаг хатт сфыхтам.

— Куыстадон хъомыс цавæр у?

— Суткæмæ хомаг бакусы 180 тоннæйы, сахатмæ — 15 тоннæйы. Нырма уыйас æхцайы хицау не стæм æмæ не ‘ппæт гæнæнтæй пайда кæнæм. Æдæппæтæй нæм кусы 60 адæймаджы бæрц. Зæгъæм, цывзыйæ продукци куы цæттæ кодтам, уæд нæм сæдæ адæймаджы уыд. Бонмæ-иу бакуыстой фæйнæ 2 мин соммæ ‘ввахс. Фæлæ иудадзыг кусджыты нымæц нырма у 60-йы бæрц, сæ мызд 20 мин сомы онг. Ис нæм ног специалисттæ дæр, фæлæ, комбинаты раздæр чи куыста, уыдон хабар куы фехъуыстой, уæд мастертæ, слесыртæ, зырнæйзилджытæ æхсызгонæй æрбаздæхтысты фæстæмæ…

Ис нæм хорз цæттæгонд технолог-инженер Козаты Виктория, йæхæдæг у цалдæр хойраджы хуызы автор. Продукцийы хæрзхъæддзинад æвзары лаборатори, уымæй дарддæр скæнæм æхгæд дегустацитæ, фæархайынц дзы алыхуызон æнæзонгæ адæймæгтæ. Продукцийы хуызтæй саходгæйæ алчидæр йæ хъуыды фæзæгъы, мах уыдæттæ нымайæм. Уæдæ базарадмæ цы продукци рарвыстам, уый куыд æлхæд цæуы, фæлхасгæнджытæ сæ куыд агурынц, — уыдæттæм стæм къæрцхъус. Ныртæккæ базарад цæхджынтæ, дыргъты фыхтæ, джемтæ, повидлæтæ, вареннæтæ хъуаг нæу…

— Руслан, уымæй уæ хæстæ ноджы вазыгджындæр кæнынц. Хъуамæ «Карагро»-йы хойраг фæлхасгæнджытæ цæй тыххæй равзарой?

— Базарады фылдæр бынат ахсынц Фæскавказы республикæты, Стъараполы æмæ Краснодары крайты конд ахæм хойраг. Аргъ — бæрзонддæр. Махæн нæ зондахаст у ахæм — кæд æмæ продукци конд у дыргътæй, гагатæй, халсартæй, зайæгойтæй, уæд хъуамæ зынаргъдæр цæмæн уа? Уыдæттæ ис банымайæн: дыргъты килæ сфыцынæн сæкæр цас бахъæудзæн, банымай банкæ, хардзгонд энергион фæрæзтæ, æмæ уæддæр рауайдзæн, æндæр регионтæй цы товар ласынц, уымæй асламдæр. Стъараполы æмæ Краснодары крайты та пайда кæнынц дыргъты аддæттæг китайаг буаргъæдтæй. Сыгъдæг хомагæй конд хойраг, йæ хæрзхъæддзинад — нывыл, йæ аргъ — асламдæр — мах нæ куыст аразæм ахæм бындуртыл. Æцæгдæр, базарады чи æрфидар, уыдонæн сæ продукцийы бæрц егъау у, махæн нæ бон у уым чысыл хай бацахсын. Ома, ам, Цæгат Ирыстоны базарады. Æндæр регионы продукциуадзæг нæ нæ тæрсы, ома, цы сæм ис, сæ хойраджы бæрцуат махыл нæ фæзындзæн, немæ ерысхъом нæу, зæгъгæ…

Уый дæргъвæтин фæндаг у… Куыд нæ уыд банктæй стыр æфстæуттæ райсæн, иу цехы бæсты цалдæр скусын кæн. Продукци дæр фылдæр уадз. Мах æндæр фæндаг равзæрстам. Сабыргай, хи фæрæзтæй, хи æфтиæгты фæрцы рæзын, базарад дæр æрмæстдæр хæрзхъæд, сыгъдæг хомагæй уагъд хойраджы фæрцы «басæттын».

— Руслан, Цæгат Ирыстоны алыхуызон дыргъ кæнæ халсар дæр ис ссарæн. Уымæй дарддæр куыстад цытæ домы?

— Банкæ исæм Волгограды облæстæй Камышины авджын заводæй. Этикеткæ нын цæттæ кæнынц Ирыстоны æмæ Мæскуыйы.

 — Бадзырдтæ уын ниридæгæн кæимæ ис?

— Нæ хойраг уæй кæнынц «Стэйтон»-ы, «Забава»-йы, «Магнит»-ы, скъолатæн хойраг цæттæгæнæн комбинат та нæ райста повидлæ. Сæ зæрдæмæ тынг фæцыд. Дзулфыцджытæм куы фæдзырдтам, уæд куыддæр зивæггæнгæ раздæхтысты. Адджын гуылтæ фыцгæйæ уым дæр пайда кæнынц дыргъты аддæттæг буаргъæдтæй. Фæлæ куыстуат «Ника» бацагуырдта нæ дыргъты фых æмæ дзы кусынц. Мах уырны, нæ хойраджы ад куы бамбарой, ноджы ма аргъ нымайгæйæ, уæд фæлхасгæнæг раст хатдзæгтæ скæндзæн.

— «Карагро» иунæг аз йеддæмæ нæма кусы, нырмæ цæуыл аххæссыдыстут, уымæй зæрдæ райы. Фæлæ, æвæццæгæн, уæ нысантæ фæфылдæр уыдзысты фидæны…

— Хъуамæ мах фæлхасгæнæджы размæ рахæссæм алыхуызон дыргътæй конд кампоттæ. Æрæвæрæм сæ лимонады цур, уый цæмæй конд у, алчидæр æй æмбары… Ахæм хæрзад, сыгъдæг, æнæ нитраттæй дыргътæй конд кампоттæн сæ аргъ дæр уыдзæн асламдæр… Цы дыргътæй пайда кæнæм куысты, уыдоны хуызтыл бафтдзæн. Уæдæ нæ цехтæ дæр хъуамæ сабыргайсабыргай скусой. Хъавæм къафеттæ уадзын дæр. Ис нысантæ… Хъуамæ базарады нæ бынат фæуæрæхдæр кæнæм. Ирыстонæй дарддæр рахизæм Цæгат Кавказы иннæ республикæтæм дæр. Хъуамæ йæ зонат, хомагкуыстгæнæг куыстуæттæ нал ис, кæд нæ сыхæгтæм дæр дыргътæ, халсартæ, зайæгойтæ фаг ис, уæддæр сæ кæм кусой, уый нæй…

Цы ма мæ фæнды зæгъын: хорз зондамонæг нын ис — Хъараты Мæирбег. Фæлтæрджын, хъуыддаг зоны бындуронæй, нæ нæ уадзы æнцон, уæлæнгай фæндæтты фæстæ… Куыддæриддæр советон заманы уыд, афтæ ныр дæр кусджытæн ис хæрæндон. Мызд исынц афойнадыл, иунæг бон фæстæдæр дæр нæ. Æрмæстдæр уæд райдайæм нæ иннæ фиддонтæ, хъалонтæ, хæстæ фидын…

— Бузныг, Руслан. Бантысæд уын.

Куыстуат «Карагро» бабæрæг кодта æмæ ныхас ныффыста БУТАТЫ Эльзæ

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here