Немыцаг чызг — ирон чындз

0
131

Ирон адæм кæддæриддæр буц æмæ сæрыстыр уыдысты сæ сылгоймæгтæй. Уыдоны кад æмæ намысæн-иу уырдыг слæууыдысты нæ куырыхон хистæртæ дæр. Фæлæ мæн фæнды радзурын, Ирыстоны зæрдæйы чи нæ райгуырд, йæ мадæлон æвзаг немыцаг кæмæн у, афтæмæй ирондзинад, ирон æгъдау кадимæ чи хæссы, ирондзинад йæ уæнгты арф кæмæн ахъардта, уыцы фæрнджын сылгоймаджы тыххæй
Гайты Аня — Анни Бернс у сыбираг немыцæгтæй. Уым райгуырд æмæ уым каст фæци бынæттон скъола дæр. Афтæ рауадис, æмæ уыцы рæстæджы Барнаулмæ куысты фæдыл бафтыд кировыхъæуккаг Гайты Валери. Адæймаг йæ амондыл кæм нæ сæмбæлдзæн. Рæсугъд цъæхдзаст чызджы куы федта, уæд йæ зæрдæмæ афтæ тынг фæцыд, æмæ йын йæ ныййарджытæм минæвар бацыд. Уыдон уырыссагау хорз зыдтой, æмæ сын Валери йæ фæнд куы бамбарын кодта, уæд уæздан, æфсармджын лæппуйæн разыйы дзуапп радтой. Афтæ дыууæ æрыгон уды сæ амæндтæ баиу кодтой æмæ Ирыстонмæ иумæ сыздæхтысты.
Сылгоймаг хъаруйæ лæмæгъ у, фæлæ фæразон! Æвддæсаздзыд чызджы уыцы миниуæг ирдæй разынд хъæуккаг уæззау царды бацæугæйæ. Фыццаг рæстæг ын тынг зын уыд æцæгæлон адæмы æхсæн. Ирон æгъдæуттæн ницы зыдта, æвзаг не ‘мбæрста. Бинонтæ бирæ уыдысты, фос дардтой, уæдæ сæ цæхæрадон дæр стыр уыд. Æмæ æрыгон чызг архайдта, йæ бон куыд уыд, афтæ хæдзары зылдтытыл аххæссын. Хъæуы иууылдæр дзырдтой иронау, æмæ Аняйы дæр бахъуыд йæ мойы мадæлон æвзаг ахуыр кæнын. Ныртæккæ дзуры сыгъдæг иронау, бирæтæй хуыздæр æмæ аивдæр. Йæхæдæг куыд зæгъы, афтæмæй зындзинæдтæн ныффæрæзта, йæ хурæргом хæдзары цы хистæр æрбаййæфта, уый руаджы.
— «Ме ‘фсин Казмирæт уыд хъæддых, фæлæ рæстаг адæймаг, зæгъæн ис, æмæ дзы хорз нæлгоймаджы кад уыд хъæубæсты. Зонын дзы ныййарæджы рæвдыд æмæ узæлд. Уый мын цæстуарзонæй амыдта, царды цы бирæ фæзилæнтæ ис, уыдон тызмæг дзурын дæр мæм никæй уагъта, уæдæ-иу мæ моимæ дæр не ‘хсæн исты быцæудзинад куы рауад, уæд-иу алы хатт дæр мæ фарс рахæцыд. Уый фæстæ-иу мын мæхицæн сабыргай бамбарын кодта, раст кæм нæ уыдтæн, уый. Тиу æмæ мын цыппар ходыгъды уыд, æмæ нæ цæргæбонтæм кæрæдзиуыл бабаста. Ме ‘фсин куы амард, уæд ма йын бирæ мысыдтæн йæ фæлмæн ахаст æмæ зондамонæн ныхæстæ», — зæгъы Аня.
Аня разынд, сылгоймаджы хорздзинæдтæй хайджын чи у, рæсугъд удыхъæд кæмæн ис, ахæм чындз. Йæ уарзæгой зæрдæйы фыццаг бонæй фæстæмæ арф бынат бацахстой йæ мойы бинонтæ. Лæггад кæнынæй сын не ‘фсæст. Йæ ходыгъдтимæ, раст цыма йæ хотæ уыдысты, афтæ æнгомæй цардысты. Сæ ныййарджытæ куы нал уыдысты, уæд дæр сын Аня сæ фыды хæдзар уазал кæнын нæ бауагъта, уарзæгой хойы цæстæй-иу сæм ракаст сæ алы æрцыды дæр. Йæ зæрдæйы зæрин тафсæй цæрæццаг уыд къонайы рухс æмæ хъарм.
Валерийæн йе ‘нæниздзинад раджы фæцудыдта, æмæ хæдзары уæз фылдæр сылгоймагыл æрæнцад. Уæддæр ирондзинады ратæдзæнтæ нæ фæмынæг сты сæ къонайы. Уымæй уæлдай ма, Аня сыхы мидæг кæмæн нæ балæггад кодта, нæ бафыдæбон кодта арынджы уæлхъус, уый зын зæгъæн у. Уæдæ йын йæ фæрныг къухтæй конд ирон бæгæны, фыдджынтæ, йæ сойджын цыхтытæ бирæтæ æрымысынц. Аня канд хæдзары зылдтытæ нæ кодта— бирæ азты фæкуыста хъугдуцæгæй фермæйы, колхозы быдырты дæр фæстейы никуы баззад. Рацарæзты фæстæ та хъæуы постхæссæгæй 13 азы адæмæн фæлæггад кодта. Бæлас куыд рæзы, афтæ къабузтæ фæйнæрдæм цæуынц, ивæзынц, ног талатæ уадзынц. Валери æмæ Аняйæн цардмæ рацыд æртæ хъæбулы: дыууæ лæппуйы Алан, Аслан æмæ чызг Маринæ. Æрыгон ныййарджытæ сæ цард, сæ уарзт, сæ тыхтæ уыдонæн снывонд кодтой . Æмæ куыд амондджын вæййынц уыцы хистæртæ, сæ кæстæртæ сæхи фæндиаг кæмæн рауайынц. Валери æмæ Аняйы цот хъæубæстæн, сыхæгтæн, хиуæттæн уарзон сты, фыццаг зиууонтæй сын басгуыхтысты.
Æвæццæгæн, Сыбыр Валерийы хæсджыныл банымадта, йæ хуыздæр чызджытæй иуы йын кæй рахаста, уый тыххæй, æмæ дзы чызг æрцагуырдта. Маринæ хæрзæрыгонæй йæ амонд ссардта Новокузнецкы. Зын у дæ комы-комдзæгтæй кæй фæхастай, уый афтæ дард ранмæ дæттын æмæ йын йæ фенынмæ мæйгæйттæ дæ былы цъæрттæ хæрын. Фæлæ хъæбулы хъæбулы фæзынд, цыфæнды тар боны дæр срухс кæндзæн ныййарæджы зæрдæ. Сæ кæстæр лæппу Аслан, йе ‘гъдау, йе фсарм, йæ уæздандзинадæй кæстæртæн фæзминаг чи у, уый та æрхаста сæхи хъæуккаг Дзанайты Ритæйы. Æртæ хуры тыны хуызæн хъæбулы сын рацыд. Хъыгагæн, Валерийæн нал бантыст уыдоныл бацин кæнын, цардхъуагæй мæрдтæм бацыд.
Аняйæн йæ чындзы мад Эммæимæ се ‘хсæн цы æвæджиауы ахаст фæзынд фыццаг бонæй фæстæмæ, уый у уæлдай бæллиццаг. Иу мадызæнæгау кæрæдзи цинæй цæрынц, сæ цæхх сæ къæбæр æнæ кæрæдзи нæ хæрынц. Алы хъуыддаджы дæр Аня балæууы йæ хæстæджыты уæлхъус. Уый стыр амонд у, дæ тыхсты, дæ цины дæ ныфс кæуыл дарай, дæ фарсмæ чи ‘рбалæууа, дæ къух дын чи фæрог кæна, йе уæхск дæм чи бадара, ахæм адæймаг дын куы уа, уæд.
Аня кæд пенсийы ис, уæддæр æнцой нæ зоны. Йæ хи хæдзарады ис æртæ дуцгæ хъуджы, родтæ, хуытæ, мæргътæ, уæдæ йæ цæхæрадоны иу гæппæл дæр æнæкуыстæй никуы баззайы. Фæллад чи нæ зоны, æппынæдзух хъæлдзæгæй кæй фенынц, уыцы сылгоймаг æрæджы мын æнкъардæй афтæ бакодта: «Мæ хистæр лæппуйы фæстæ кæсгæйæ аззадтæн, ныр ыл 50 азы сæххæст. Азтæ — дугъон бæхтæ, кæуылты атахтысты, уый æмбаргæ дæр нæ бакодтон».
Ма æнкъард кæн дæ азтыл, Аня. Зæххыл сылгоймагыл Хуыцау цы хæстæ сæвæрдта, уыдон иууылдæр сæххæст кæнын дæ къухы бафтыд. Абон дæ рæсугъд бинонты хистæр, буц мад, рæдау æфсин, фæлмæнтæдзураг нана, уарзон хион, сыхаг, хъæуккаг. Дæ уды бæркадæй, дæ зæрдæйы хъармæй алкæй дæр хайджын кæныс, алкæуыл дæр æххæссыс. Зæгъæн ис, æмæ амондджын сылгоймаг дæ.
СИХЪОТЫ Маринæ

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here