Фæдзæхст къуылдымтæ

0
85

 

Цæгат Ирыстоны паддзахадон æрдзон фæдзæхст бынат у нæ республикæйы алæмæты æрдзы тæккæ ахсджиагдæр къабаз. Уый ис Центрон Кавказы цæгатаг фахсы скæсæйнаг хайыл æмæ ахсы цæугæдон Æрыдоны донуаты зæххы тъæпæнтæ — æдæппæт 29530,09 гектары. Суанг быдырон дæлвæзтæй дæр дзæбæх зынынц, денджызы æмвæзадæй дзæвгар уæлдæр чи фæцыд, уыцы урс цъуппытæ æмæ уыдон та сты: Хъæриуы хох (3410 м.), Адайы хох (4405 м.), Бубы хох (4468 м.) æмæ æндæртæ.

Фæдзæхст бынатыл дарддæр нæ цæст куы ахæссæм, уæд йе стырдæр хъæздыгдзинад у цæрæгойты дуне. Бæрзонд къуылдымтæ æмæ арф тæрфыты цынæ сырд æмæ маргъ фендзынæ, ахæм нæй. Нæ хæхты фидауц та сты, абон РЦИАланийы Сырх чиныгмæ хаст чи у, уыцы æмбисонды цæрæгойтæ: дзæбидыр, сычъи, сæгуыт, тæрхъус, цæргæсы бирæ хуызтæ, хъæдхой, булæмæргъ æмæ æндæртæ.

Æппæт ацы хъæддаг сырдтæ æмæ мæргъты уавæрмæ иудадзыг сæ цæст дарынц фæдзæхст бынаты хъахъхъæнджытæ 47 адæймагæй, сæ хицау та у хъæды хæдзарады специалист Гуыриаты Измаил. Ацы бынаты уый ис 1988 азæй фæстæмæ æмæ йæ фондз æнгуылдзы хуызæн зоны фæдзæхст бынаты алы къуым дæр.

— Æрвылбон паддзахдон инспектортæ вæййынц сæ куысты бынæтты. Зын рæтты цæуæг автотранспортæй хорз ифтонг кæй стæм, уый руаджы фæдзæхст бынаты иу ком дæр æнæцæстдард нæ вæййы. Уымæй уæлдай паддзахадон инспектортæ æнтыстджынæй пайда кæнынц æндæр техникон мадзæлттæй дæр, зæгъæм, къамахсæнтæй. Уыдон æвæрд цæуынц, сырдтæ арæхдæр кæуылты цæуынц, уыцы къахвæндæгтыл, — загъта Гуыриаты Измаил.

Дарддæр куыд бафиппайдта, афтæмæй ахæм ахадгæ мадзæлтты руаджы фæстаг 15 азы бæрц паддзахадон инспектортæ никуыуал баурæдтой фæдзæхстадон территорийы уагæвæрдхалджыты. Уымæй уæлдай, хъахъхъæнынадон службæ архайы, хъæды зынгсирвæзты цаутæ не ‘руадзыныл. Ивгъуыд аз уыдон кæй не ‘рцыдысты, уымæй та паддзахадон инспектортæ сты сæрыстыр.

Уалдзæджы æмæ сæрды мæйты адæймаджы зæрдæ рухс кæны фæдзæхст бынаты нывæфтыд æмæ хъæдабæфæлыст зайæгойтæй дæр. Къæдзæхты тæссар фæхстæ æмæ къуылдымты цыдæриддæр зайæгхал ис, уыдон сты 3738 хуызы. Адонæй зокъотæ — 604, доны зайæгойтæ — 327, хъуынатæ — 296, хæтæлджын зайæгойтæ — 2306. Уæдæ алыхуызон къутæртæ æмæ бæлæсты хуызты нымæц та хæццæ кæны 430 онг.

«Ацы æмбисонды хъæддаг æрдз, нæ фæстагæттæн, куыд æмбæлы, афтæ бахъахъхъæныны тыххæй 1967 азы арæзт æрцыд Цæгат Ирыстоны паддзахадон æрдзон фæдзæхст бынæттæ. Æгъдау æмæ фæтк куыд амонынц, афтæмæй йæ территорийы канд цуан кæнæн æмæ кæсаг ахсæн нæй, фæлæ ма фос хизын, хъæд калын æмæ пайдайаг къахинæгтæ амал кæнын дæр, — загъта фæдзæхст бынаты директор Моурауты Æхсæртæг. Иу ныхасæй, кæцыфæнды хæдзарадон архайд дæр дзы у æхгæд, суанг йæ территоримæ цæуæн нæй адæмæн дæр.

Æцæг, рæстæг йæхи ивддзинæдтæ бахаста фæдзæхст бынаты коллективы иумæйаг фæллоймæ. Цы архайд кæнынц, ууыл ма бафтыд экологион-рухсадон куыст æмæ туризм дæр. Уымæ гæсгæ арæзт æрцыд ахæм хайад, разамынд та йын дæтты Уырымты Светланæ æмæ уый æмгуыстад кæны Цæгат Кавказы хъæды колледжимæ, иумæйагахуырадон скъолатимæ, суанг районы скъолайы агъоммæйы кусæндæттимæ дæр.

Коллективы царды ахсджиаг бынат ахсы наукон хайад. Ныртæккæ ам цы 12 адæймаджы кусы, уыдонæй авд кæнынц наукон-иртасæн куыст. Бирæ азты йæ сæргълæууæг у фæдзæхст бынаты директоры хæдивæг Константин Попов. Йæ фарсмæ æрбалæууыдысты æмæ арфæйаг фæллой кæнынц биологон æмæ географион наукæты кандидаттæ Павел Вейнберг, Александр Комжа, Юрий Комаров, Надеждæ Комарова, Бутаты Фатимæ æмæ биологон наукæты доктор Дзодзыккаты Маргаритæ. Æппæтæй дæр æмгуыстад кæнынц алыхуызон наукон рауагъдæдтæ æмæ дзыллон хабархæссæг фæрæзтимæ. Арæх вæййынц науконпрактикон конференциты, симпозиумты æмæ æндæр ахсджиаг мадзæлтты. Се ‘ккойы уæзхæссæн дзæкъултæ, афтæмæй та сæ арæх фенæн вæййы Уæлладжыры комы хæххон къахвæндæгтыл. Æмхуызонæй ахуыр кæнынц фæдзæхст бынаты зайæгойтæ æмæ цæрæгойты дуне, абон банывыл кæнын кæй хъæуы, уыцы экологион системæты уавæр æмæ æндæр æрдзон хицæндзинæдтæ. Ныронг наукон хайады кусджытæ цы ногдзинæдтæ раиртæстой цæрæгойтæ æмæ зайæгойты царды, уыдоныл та сæ цæст æрæвæрдтой канд нæ республикæйы нæ, фæлæ ма Уæрæсейы махæй бирæ стырдæр регионты æрдзиртасæг ахуыргæндтæ дæр.

Алагираг наукон кусджыты иузæрдион фæллой уæлдай ахадгæдæр у, раздæр азты «РЦИ-Аланийы æрдзон фæрæзтæ», зæгъгæ, нæ республикæйы цы бирæтомон рауагъд мыхуыргонд æрцыд, уый уадзыны куысты дæр. Зæгъæм, æрмæст «Зайæгойты дуне»-йы Константин Попов æмæ Александр Комжайæн мыхуыргонд æрцыд 30 наукон уацæй фылдæр. Ахæм алывæрсыг æмæ мидисджын у фæдзæхст бынаты иннæ ахуыргæндты наукон архайд дæр. Сæ сæйраг хæстæй иуыл нымайынц рæзгæ фæлтæры æхсæн экологион хъомыладон куыст. Арæх лекцитæ бакæсынц, фæныхас кæнынц районы сывæллæтты рæвдауæндæтты, иумæйаг ахуырады скъолаты, æмæ уымæй æрдзы сыгъдæг комулæфт парахатæй хæццæ кæнынц кæстæрты зæрдæтæм.

ТОХСЫРТЫ Къоста

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here