Хъæууонхæдзарадон донæфсисад

0
236

 

Хæмпæлгæрдæгмæ зилын дæр нæ хъæуы, æнцæйттæ агурын, хуры тæвд æмæ йæ къæвдайæ æмбæхсын! Кæцæйфæнды дæр скæсдзæн, ницы дæ бацагурдзæн, афтæмæй сбирæ уыдзæн. Иу хуызæнæн тауинаджы мыггаг донхъуаг баййæфта, хур æй æрæндæвта — дæ къух ыл ауигъ. Æнусты дæргъы зæхкусæг кæддæриддæр архайдта йæ хуымтæ донæй бафсадыныл. Донхорыггæнæн архайдæн йæ бындуры рагон фæлтæрддзинад æвæрд ис.

Уый фæрцы мæр фæхъæздыгдæр вæййы, фылдæр æмæ хуыздæр кæны хъæууонхæдзарадон тыллæг. Ныртæккæ мадзæлттæ конд цæуы, цæмæй республикæйы донхорыггæнæн хæдзарад раздæрау йæ тыхы бацæуа. Донхорыггæнæн æмæ хъæууонхæдзарадон донæфсисады управленийæн абон ис фондз дæлхайады: Æрыдойнаг, Змейкæйаг, Мæздæггаг, Горæтгæройнаг, Цæлыккаг. Донæй æфсадынц хъæууонхæдзарадон зæххытæ, уымæй уæлдай хус кæнынц цъымарабын зæххытæ. Республикæйы донхорыггæнæн зæххы бæрц у 94,8 мин гектары, уыдонæй 76,7 мин гектары донæй æфсадынц. Хус та кæнынц 18,1 мин гектары.

Управленийы бæрны сты 73 сæйраг къанауы (сæ дæргъ — 512,1 километры), 906 гидротехникон арæзты, 802 километры ахсæг доныбылтæ хъахъхъæнæн тæлм æмæ 26 донцъирæны. Куыстуат хъуамæ доны хъæугæ бæрц афойнадыл дих кæна мидхæдзарадон хызтæм, цæмæй хъæууонхæдзарадон тыллæгдæттæг хуымтæм дон ауадза, афтæ — кæсагдарæн цадтæм дæр. Хусгæнинаг зæххыты цы донвæдтæ скæнынц, ууылты дон æнæкъуылымпытæй цæуы паддзахадон сæрмагонд къанæуттыл. Кæд фароны пъланмæ гæсгæ æмбырдгонд доны бæрц хъуамæ уыдаид 198,7 милуан кубометры, уæд бантыст 121,4 милуан кубометры æрæмбырд кæнын.

Афтæмæй фарон донæй бафсæстой хъæууонхæдзарадон культурты 10,1 мин гектары. Управлени, йæ дæлхайæдтæ цы авналæнтæ æмæ фæрæзты хицау сты, уыдонæй куыд пайда кæнынц, уымæй зынгæ фæфылдæр хъæууонхæдзарадон культурты тыллæг. Продукциуадзджытимæ сын конд æрцыд 36 бадзырды 1526,428 мин сомæн. Республикæйы Хицауад сфидар кодтой «РЦИ-Аланийы 2020 азтæм конд донхорыггæнæн хæдзарады рæзт»-ы программæ. Программæйы нысантæ æххæст кæныны тыххæй федералон бюджетæй радих кодтой æхца. Уыдоны фæрцы хъæууонхæдзарадон зилдухады бафтыдтой куыстуат «Терчы» 540 гектары зæхх: Мæздæджы районы зæхкусджыты-фермерон хæдзарады — 710 гектары, акционерон æхсæнад «Хъæдгæрон»-ы — 543 гектары; «Ир-Агро»-йы — 680 гектары; инæлар Плийы-фырты колхозы — 300 гектары; «Хъазахъхъаг хутор»-ы — 429 гектары, «Агроцæдис»-ы — 75,57 гектары, «Владка»-йы — 41 гектары.

Хъæууонхæдзарадон тыллæгуадзджыты æхцайæ æлхæд æрцыд 15 донпырхгæнæн машинæйы. Ныртæккæ республикæйы ис 40 ахæм машинæйы. Бæлвырд нысантæ æвæрынц 2019 азы дæр. Хъуамæ донхорыггонд æрцæуой «Хъазахъхъаг хутор»-ы 140 гектары зæхх, «Агролент»-ы — 30 гектары, «Агроцæдис»-ы — 88 гектары, «Владка»-йы — 48 гектары. Проект цы æхца бадома, уый аргъæн федералон бюджет радих кæндзæн йæ 50 проценты, республикон бюджет та — 20 проценты. Афтæмæй хи хæрдзтæ рауайдзысты 30 проценты. Уæрæсейы доны хæдзарады къабазы рæзты федералон программæйы фæрцы бындуронæй рацарæзтой Æрхонкæйы сæйраг донисæн æмæ къанау. Уый руаджы 2237 гектармæ æнæкъуылымпыйæ хæццæ кодта дон, цæугæдон «Саудон» дæр æфсæст цыдис. Кæсаджы цадты 105 гектары дæр донхъуаг нæ баййæфтой.

Рацарæзты фæрцы зынгæ фæфидардæр ацы объект, Джызæл æмæ Æрхонкæйы зæххытæн, цæрæнбынæттæн донивылдтытæй тæссаг нал у. Уыцы программæйы фæрæзтæй кæронмæ ахæццæ сты Къора-Урсдоны донисæн æмæ къанаумæ бындуронæй базилыны куыстытæ. Нæ республикæйы рагондæр къанау у «Цæлыккаг», сарæзтой йæ 1940 азы. Йæ гидротехникон фæрæзтæ баихсыдысты, управленийы кусджытæ бацæттæ кодтой хъæугæ документтæ, цæмæй къанау бахæссой 2020- 2025 азтæм конд хъæууон хæдзарады рæзты паддзахадон программæмæ.

Рагуалдзæг донивылдтыты рæстæг тæссаг хабæрттæ ма æруадзыны охыл федералон бюджеты æхцайæ къанæуттæ сыгъдæггонд æрцæуынц ламийæ чъизитæй, къудзитæй, сфидар кæнынц доныбылтæ. Зæгъæм, 2016 азы уыцы куыстытæн радих кодтой 10 милуан сомы бæрц; 2017 азы — 25,5 милуан сомы; 2018 азы — 25,5 милуан сомы. Нæ республикæйы донхорыггæнæн æмæ хъæууонхæдзарадон донæфсисады управлени мадзæлттæ аразы, цæмæй ацы аз æппæт гидротехникон ифтонггæрзтæ, донвæдтæ, къанæуттæ цæттæ уой зæхкусджыты домæнтæ сæххæст кæнынмæ.

Уыцы-иу рæстæг къабаз æвзары зындзинæдтæ, хæдзарæдты мидæг цы донхорыггæнæн хызтæ ис, уыдон баихсыдысты, ныссастысты. Ранымайæн ис донуадзæнтæ, дихгæнæнтæ, къанæуттæ, донисæнтæ, цъирæнтæ, доны хæтæлтæ æмæ ма æндæр техникон фæрæзтæ. Æхца фаг нæй, æмæ цалцæггæнæн куыстытæм цæмæй бавналой. Донхорыггæнæн хызтæн баихсыд сæ 70 проценты, техникæ та — 100 проценты онг. Зæхкусджытæм æхца фаг нæй гидротехникон фæрæзтæ саразынæн. Хæрдзты æмæ проектон документаци дæр у зынаргъ, уый бацæттæ кæнынæн æфстау райсиккой, фæлæ банк йæ ныхмæ домы исбон кæнæ æхца.

Паддзахадон æххуыс та радих кæнынц, донхорыггæнæн хыз арæзт куы æрцæуы, куы скусы, æрмæстдæр уæд. Уыцы цæлхдурты сæрты ахизын йæ бон продукциуадзæгæн нæу. Фæлæ къабазы разамынд, управленийы кусджытæ сæ размæ æвæрынц паддзахадон исбонады уæвæг донхорыггæнæн хызтæ аккаг уавæры дарыны хæс, уый руаджы та хъæууонхæдзарадон зæххытæ донæй æфсадын. Хъуамæ республикæйы æппæт донхорыггæнæн хызтæн скæной инвентаризаци, уый бæрæггæнæнтæм гæсгæ бацæттæ кæндзысты æппæт ацы инфраструктурæ сног кæныны программæ. Паддзахадон исбоны уæвæг хызтæ хъуамæ рацаразой, æппæт гидротехникон фæрæзты æдасдзинад æмбæлгæ мадзæлттæй баххæст кæндзысты. Къабазмæ цыдæриддæр инфраструктурæ хауы, уыимæ сæ алфамблайтæм цæст дардзысты. Дон бадæттыны æмæ дих кæныны хъуыддаг цæудзæн барстæй. Ацы æмæ æндæр хъуыддæгтæ зынгæ фæхуыздæр кæндзысты республикæйы донхорыггæнæн æмæ хъæууонхæдзарадон донæфсисады уавæр.

ÆХСАРАТЫ Р.

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here