Ноджы ахадгæдæр хæстæ

0
611

 

Сæйрагдæр нын экономикæйы рæзт кæй у, йæ куыстадон къабазы технологон размæцыд, уый тыххæй иу æмæ дыууæ хатты нæ цыд ныхас уæлдæр Хицауады. Хиуагъд мидбæстаг продукты бæрц куы фæфылдæр уа, уæд уый, æнæмæнг, фæзындзæн социалон хъуыддæгтыл. Хи æфтиæгтæй бирæ аразгæ у, зынгæ фæпарахатдæр уаиккой нæ авналæнтæ. Ивгъуыд аз промышленнон куыстады бæрц бынтон бæллиццаг нæ рауад — 91 процентæй чысыл фылдæр. Ис аххосæгтæ, цавæрдæр зындзинæдтæ — æваст сæ аиуварсгæнæн нæй. Фæлæ сыл æппынæдзух архайынц. Цавæр рауад 2018 аз нæ промышленнон куыстуæттæн, куыд равдыстой сæхи, цас цæттæ сты ивддзинæдтæм, экономикæйы куыстадон къабазы цæмæй фæбæрæг сты ацы хъуыддæгты тыххæй нын радзырдта республикæйы экономикон рæзты министр ТОМАЙТЫ Хъазыбег.

— Экономикæйы куыстадон къабазæн йæ ном йæ уæлæ — æцæгдзинадæй алыхуызон продукциуадзæг хай. Уый куыд промышленносты, афтæ — хъæууон хæдзарады дæр. Промышленнон куыстады бæрцыл бафтауын фарон æмхуы- зонæй æппæт организацитæн, заводтæн нæ бантыст. Уæлæдарæс, гæххæтт æмæ гæххæттын, резинæ æмæ пластмассæй дзаумауадзæг куыстуæттæ разы сты сæ архайдæй. Уæдæ цæттæ æфсæйнагæй продукцийы бæрц, 2017 азимæ абаргæйæ, рауад 67,5 проценты фылдæр. Вагæттæ цалцæггæнæн завод бæлццæттæласæн федералон компани æмæ Хъырымы æф- сæнвæндагимæ цы бадзырдтæ бафыста, уыдоны бындурыл сцалцæг кодта 106 вагоны, цæлхытæ…

Бындуронæй куыстад рацаразгæйæ, авджын дзаума уадзынмæ бавнæлдта завод «Луч». Ногæй скуыстой æмæ агуыридур кæнынц «Литос-К» æмæ «Астар». Уыдæттæй æнæфсæйнаг минералон продукцийы бæрц, 2017 азимæ абаргæйæ, фæцис 13 проценты фылдæр. Ис æддагон аххосæгтæ, зæгъæм, продукци æлхæнæг фидынхъом нал вæййы, кæнæ нæ куыстуæттæн фæдзæхсынц къаддæр бæрц рауадзын. Уыдæттæ æвзæрæрдæм зынынц иумæйаг уавæрыл, авналæнтыл, зынтæй ис ног технологитæй спайда кæнæн. Ахæм уавæрты дæр заводтæ «Радуга», «Разряд» нæ фæкъуылымпы кодтой сæ архайд. Афтæ — «Баспик» дæр.

Зæрæмæджы ГЭС-тæн хъæугæ куыстытæ сæххæст кæныны тых- хæй организаци «Прогресс» йемæ бафыста бадзырдтæ. Афтæмæй фарон æххæстæй бакуыстой. Æн- тыстджын рауад аз «Стройпро-гресс»-æн дæр. Беслæны хуырыссæн заводы кæронмæ ахæццæ сты бындурон рацарæзты куыстытæ æмæ бавнæлдта хуыр уадзынмæ. Уымæй амалгæнæн къабазы бæрæггæнæнтæ зынгæ фæхуыздæр сты… Промышленнон куыстуæттæ цы продукци уадзынц, цы товарты хицау сты, уыдон ауæй кæныны, арвитыны бæрц фарон рауад 78 проценты, 28,4 миллиард сомы аргъ. Иумæйагæй хомагкуыстгæнæг промышленнон куыстады бæрц, 2017 азимæ абаргæйæ, 9,1 проценты къаддæр фæ- цис. Сыхаг Кæсæг-Балхъары республикæйæ нæ базарадмæ дзул æмæ дзулладжы æндæр хæринæгтæ фылдæр кæй æфтынц, уымæ гæсгæ нæхи продукциуадзæг ерысхъом нæ разынд. Комбихоллæгтæ фæзынаргъ сты æмæ, хи кæрты маргъ чи дары, уыдонæн сæ архайд фæлæмæгъдæр. Къаддæр уадзынц дзидза æмæ маргъæй æндæр продукттæ.

Нозтуадзыны хъуыддаг фæцауддæр, фæзынд ыл, куыстуат «ДДД» рацаразыны тыххæй æхгæд кæй æрцыд, «Миранда»-йæн (этилы спъиртуадзæг) 2018 азы сентябры йæ лицензийы æмгъуыд кæй фæцис, «Винтрест-7» кæй æрлæууыд æмæ «Салют» йæ архайд раивы- ныл кæй балæууыд, уыдæттæ.

Тынуафæн къабаз дæр зындзи- нæдтæ æййафы, æппынæдзух кæ- имæ кусой, ахæмтæ сын кæй нæй æмæ сæ рудзынгæмбæрзæнтæ уæй кæнын кæй ныкъкъуылымпы, уый тыххæй.

Мыхуыры продукци æлхæнджы- тæ дæр 14,4 проценты къаддæр фесты æмæ полиграфийæн йæ ар- хайд фæлæмæгъдæр. Металлургийы къабазыл тынг фæбæрæг, «Электроцинк» кæй сæхгæдтой, «Победит»-æн Уæрæ- сейы Хъахъхъæнынады министрад афойнадыл продукци рауадзын кæй нæ бафæдзæхсы, уыдæттæ. Æрмæст вольфрамы бындурыл æмтадты бæрц 41,7 проценты къаддæр фæцис. Химион куыстады дæр 17,7 проценты фæкъаддæр сондоны туагады рауагъд. Уый бахъæуы цинк уадзгæйæ, уыцы бæрæггæнæн комкоммæ баст у металлургийы уавæримæ.

Кæд æмæ электрон тыхы рауагъд зынгæ фæфылдæр, уæддæр иумæйагæй артаджы-энергетикон комплексы бæрæггæнæнтæ фæныллæгдæр сты. Уый бæттæм, бирæфатерон хæдзæртты æмæ бюджетон куыстуæтты фæрæзтæ нымайæнтæ кæй сæвæрдтой, зымæг хъарм кæй ахаста, уыдæттимæ. Афтæмæй хъарм фæрæзтæ уадзыны бæрц 13,2 проценты къаддæр фæцис.

Ис иумæйаг, рагон зындзинæдтæ, уыдон уромынц промышленнон куыстуæтты рæзт. Сæ материалон-техникон бындуртæ сты зæронд, сæхиуыл нал хæцынц. Цæмæй куыстад техникон æмæ технологон æгъдауæй баивой, рацаразой, уымæн сæм æхца нæй. Зындзинадыл банымайгæ у, хорз цæттæгонд кусджытæ кæй нæ фаг кæны, уый дæр.

Финансон нывылдзинад æмæ ерысхъомдзинадæн зиан хæссынц, куыстуæттæ се ‘ппæт хъомысæй кæй нæ пайда кæнынц, сæ рæбынтæ цæттæ продукцийæ дзаг кæй сты, æлхæнæг сæ кæй нæй, уыдæттæ. Рауагъд продукцийы аргъ фæныллæгдæр кæнынæн дæр фадæттæ хъæуы, нырма уал сæ уадзынц бирæ æрмæг æмæ фæрæз- тæдомæг технологиты бындурыл.

Автотранспортон архайды æппæт хуызты организацитæ уæзæгтæ аластой 793,7 мин тоннæйы, уый та, 2017 азимæ абаргæйæ, у 35,4 проценты фылдæр. Бæлццæттæ аластой 62 милуан адæймаджы, уый дæр у 1,3 проценты фылдæр. Маршруттæ нæм ис 179, уыдонæй 83 — муниципалитетты ‘хсæн, 96 та — муниципалон. Адæмы ласыны хæс æвæрд у цыппар паддзахадон, иу муниципалон куыстуатыл, иннæ 236 сты хицæн амалхъомтæ æмæ амалхъомадон фирмæтæ. Сусæггаг нæу, ацы лæггæдтæ чи кæны, уыдон æмхуы- зон æфтиæгтæ нæ исынц, ис ахæм маршруттæ, æмæ дзы бæлццæтты зилдух уыйас нæу. Ацы къабазы нывылдзинады тыххæй бирæ мадзæлттæ цæуы арæзт.

Цард иу ран нæ лæууы, рæстæгимæ домæнтæ ноджы вазыгджындæр кæнынц. Цæхгæр промышленносты уавæр аивæн нæй, фæлæ кусæм, агурæм гæнæнтæ, нæ къухтæ не ‘руагътам, фидар кæнæм æддагон бастдзинæдтæ, инвесторты æргом здахæм республикæмæ. Ацы аз нæ размæ ноджы ахадгæдæр хæстæ лæууы…

 

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here