Уæрæсейаг политикæйы патриарх Дзасохты Алыксандрыл сæххæст 85 азы

0
74

 

ДЗАСОХТЫ Алыксандр райгуырд 1934 азы 3 апрелы Цæгат Ирыстоны АССР-йы горæт Алагиры. Ноггуырдыл цингæнæг хæстæг-хиуæттæй, æвæццæгæн, иуы хъуыдыйы дæр нæ уыд, чысыл хæххон райцентры цæрæг æфсæнвæндаджы кусæджы лæппумæ цы ирд æмæ æнахуыр фидæн æнхъæлмæ кæсы, уый.

1952 азы Алагиры астæуккаг скъола каст фæуыны фæстæ Дзасохты Алыксандр уæлдæр ахуыргонддзинад райста Цæгат Кавказы хæххон-металлургон институты, каст æй фæци 1957 азы. Уыцы аз æвзæрст æрцыд ФÆЛКЦйы Дзæуджыхъæуы горкомы фыццаг секретарæй. 1958 азы йæ кусынмæ аивтой Мæскуымæ, куыста бæрнон организаторæй ФÆЛКЦйы ЦК-йы. 1962 азы æвзæрст æрцыд ССР Цæдисы фæсивæдон организациты комитеты бæрнон секретарæй. 1963-1964 азты уыдис Республикæ Кубæйы, разамынд лæвæрдта административон территориалон дихкæныны программæ царды рауадзынæн æххуысгæнæг специалистты къордæн. Куы ‘рбаздæхт, уæд нысангонд æрцыд ССР Цæдисы фæсивæдон организациты комитеты — фæсарæйнаг хъуыддæгты фæскомцæдисон министрады хицæнхуызты, æддагполитикон ведомствæйæн разамонæг кадрты куырдадзы сæрдары хæдивæгæй.

1967 азы Дзасохты Алыксандр æвзæрст æрцыд Ази æмæ Африкæйы бæстæты æмзæрдæдзинады Советон комитеты фыццаг секретарæй, стæй та йæ сæрдары фыццаг хæдивæгæй. Æмзæрдæдзинады комитет æххæст кодта, арæх официалон дипломатийы бон царды рауадзын кæй нæ уыд, ахæм хæстæ. Уый советон паддзахады алыварс иу кодта æхсæнадон организациты. Уый фæстæ уыдон сæ тыхы цыдысты рæзгæ бæстæты æмæ-иу уым арæх райдыдтой хицауиуæг кæнын. Ницæмæй баивæн ис Комитеты æмæ йæ разамонæг Дзасохты Алыксандры архайды нысаниуæгæн расизм æмæ империализмы ныхмæ Хуссар Африкæйы, Палестинæйы, Анголæйы, дæсгай æндæр адæмты æмæ бæстæты хæдбардзинадыл тохы фарс рахæцыны хъуыддæгтæн. Хуымæтæджы йын нæ саккаг кодтой æрæджы Хуссар Африкæйы Республикæйы уæлдæр хæрзиуæг… Æмзæрдæдзинады Советон комитетæн Дзасохты Алыксандр разамынд лæвæрдта 1986 азмæ. Уыцы аз нысангонд æрцыд ССР Цæдисы минæварæй Сирийы Араббаг Республикæйы. Уый балымæн таурæгъон сирийаг разамонæг Хафез Асадимæ, бæстæйы ныры президенты фыдимæ, æмæ йæ бон баци советон-сириаг бастдзинæдтæ зынгæ фæфидардæр кæнын.

1988 азы онг уыд дипломатон куысты, уыцы аз ын лæвæрд æрцыд Сирийы Республикæйы кадджындæр хæрзиуæг. 1988 азы Цæгат Ирыстонмæ куы ‘рбаздæхт, уæд æвзæрст æрцыд СЦКП-йы Цæгат Ирыстоны обкомы фыццаг секретарæй. 1989 азы та — ССР Цæдисы адæмон депутатæй. 1990 азы бæстæйы Сæйраг Советы депутат уæвгæйæ, æвзæрст æрцыд ССР Цæдисы Сæйраг Советы Президиумы уæнгæй, дунеон хъуыддæгты Комитеты сæрдарæй. Уыцы аз июны СЦКП-йы XXVIII съезды æвзæрст æрцыд СЦКП-йы ЦК-йы Политбюройы уæнгæй.

28 азы æддагполитикон архайды къабазы уæвгæйæ, официалон æмæ кусæг балцы уыдис 73 паддзахады. Бирæ хæттыты архайдта ИНО-йы куысты, дунеон æмæ иумæйагуæрæсеон форумты уыдис советон æмæ уæрæсейаг делегациты сæргъы.

1993 азы декабрæй 1998 азы февралмæ уыдис Паддзахадон Думæйы дыууæ равзæрсты депутат, дыууæ хатты дæр æвзæрст æрцыд Цæгат Ирыстонæй. Уыд Уæрæсейы Федерацийы парламентон къорды сæрдары хæдивæг, разамынд лæвæрдта Европæйы Советы Парламентон ассамблейы Федералон Æмбырды делегацийæн.

1998 азы 8 январы æвзæрст æрцыд Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Президентæй. 2002 азы республикæйы Президентæй æвзæрст æрцыд дыккаг хатт. 2004 азы 1-3 сентябры террористты фыдгæнæг къорд сарæзта, æвирхъау фæстиуджытæ кæмæн уыдис, ахæм стыр фыдракæнд, горæт Беслæны фыццæгæм астæуккаг скъола бацахсгæйæ.

Дзасохы-фырт йæ размæ сæвæрдта хæс, теракты фыдбæллæх кæй басыгъта, уыдонæн феххуыс кæныны тыххæй æппæт гæнæнтæй дæр спайда кæнын, Беслæн æмæ республикæ æнæхъæнæй дæр нывыл цардмæ раздахыны тыххæй мадзæлттæ саразын, æмæ уый фæстæ отставкæйы ацæуын. Уæвгæ паддзахады разамындмæ æндæр хъуыды уыдис, фæлæ 2005 азы 31 майы Дзасохты Алыксандр фехъусын кодта Цæгат Ирыстон-Аланийы Президенты бынатæй æмгъуыдæй раздæр ацæуыны тыххæй.

2005-2010 азты — УФ-йы Федералон Æмбырды Федерацийы Советы уæнг, Федерацийы Советы культурæйы Къамисы сæрдар, Федерацийы Советы дунеон хъуыддæгты фæдыл Комитеты уæнг. Ныртæккæ дæр Дзасохы-фырт кæны активон æхсæнадон-политикон куыст, цалдæр ахсджиаг бынаты уæвгæйæ. Уый у дунеон хъуыддæгты фæдыл Уæрæсейаг Советы Правленийы уæнг, Фонд «Уырыссаг дуне»-йы Правленийы уæнг, ЮНЕСКО-йы хъуыддæгты фæдыл Уæрæсейы Федерацийы Къамисы сæрдары хæдивæг. Йæ егъау дунеон фæлтæрддзинадæй пайдагонд цæуы УФ-йы Мидхъуыддæгты министрады. Уым Дзасохты Алыксандр кусы министр Сергей Лавровы уынаффæгæнæгæй. Сусæггаг нæу, Сирийы æмæ йæ алыварс быцæу банывыл кæныны хъуыддагмæ не ‘мзæххон дæр йæ бавæрæн кæй бахаста, уый. Дзасохы-фырт разамынд дæтты Уæрæсе æмæ Сирийы хæлардзинады Æхсæнадæн дæр.

Йæ юбилейы размæ Дзасохты Алыксандрмæ цы арфæтæ ‘рбацыд, уыдонæй иу уыдис УФ-йы Федерацийы Советы Сæрдары хæдивæг Ильяс Умахановæй. Мæнæ цы фыссы уый: «Зынаргъ Дзасохты Алыксандр! Дæ царды фæндаг адæймаджы дисы æфтауы. Ирон адæмыл уæззау фæлварæнты рæстæг куы скодта, уæд дæуæн, куыд Цæгат Ирыстоны разамонæг, афтæ дæ къухы бафтыд, адæмы æрбангом кæнын, нывылдзинад бахъахъхъæнын, зындзинæдты сæрты ахизын. Æппæты стырдæр аргъы аккаг уыд дæ закъонаразынадон архайд ССР Цæдисы Сæйраг Советы æмæ Уæрæсейы Федералон Æмбырды дыууæ палатæйы дæр. Дæ бирæазон æнтыстджын куыст ФÆЛКЦ-йы ЦК-йы, ССР Цæдисы фæсивæдон организациты Комитеты, Ази æмæ Африкæйы бæстæты æмзæрдæдзинады комитеты, дипломатон куысты — уыдон уыдысты, дæ ном канд нæхи бæстæйы нæ, фæлæ йæ арæнты æддейæ дæр зындгонд кæй фæрцы сси, ахæм æууæлтæ, дæ кад дын бæрзонд систой дунейы бирæ бæстæты. Хъысмæты афтæ бафæндыд, æмæ æз дæуæн аргъ кæныны æмæ хæлардзинады эстафетæ райстон мæ фыдæй, зындгонд Расул Гамзатовæй, хистæр фæлтæры иттæг хорз минæвæртты æнæхъæн къордæй.

Ивгъуыд азтæ мын фадат радтой канд демæ ныхас кæнынæн æмæ кусынæн нæ, фæлæ дуне арфдæр æмбарыныл, адæмы зоныны æмæ сын аргъ кæныныл, хи традицитæ, стыр æмæ чысыл райгуырæн бæстæ уарзыныл дæуыл ахуыр кæнынæн дæр.

Мæ зæрдæ дын зæгъы фидар æнæниздзинад, æгæрон хъару, амонд, цардхъомыс æмæ кавказаг дæргъвæтин цард!»

Зындгонд куыд у, афтæмæй дард 1990 азы республикæйы уæды разамонæг Дзасохты Алыксандр партийы обкомы ног бæстыхай радта Аивæдты скъолайæн. Уыцы хорздзинад йæ зæрдыл даргæйæ, ахуыргæнæндоны коллектив йæ арфæ арвыста юбиляры адрисыл.

Хъарм ныхæстæ загъта Сирийы Араббаг Республикæйы Æххæстбарджын минæвар Мæскуыйы господин Рияд Хаддад: «Бирæ азты дæргъы ды дæ нæ бæстæйы хорз æмæ иузæрдион хæлар æмæ уæлдай нæ уыдзæн, афтæ куы зæгъон æмæ ды зынгæ бавæрæн бахастай уæрæсейаг-сириаг ахастдзинæдтæ фидар кæнынмæ. Фæндид мæ, нæ президент Хафез Аль-Асады ныхæстæ дæ зæрдыл æрлæууын кæнын. ССР Цæдисы Æххæстбарджын минæвар Сирийы цы æртæ азы уыдтæ, уый тыххæй загъта ахæм ныхæстæ: «Дзасохыфырт уыдис иунæг фæсарæйнаг минæвар, Сирийы æппæт дуæрттæ дæр гом кæй разы уыдысты». Ацы ныхæстæ æвдисæн сты дæ дæсныдзинадæн æмæ САР-йы разамынды ‘рдыгæй дæумæ æууæнкæн.. Уыцы æууæнчы бындурыл рæзыдысты советон-сириаг, уый фæстæ та уæрæсейаг-сириаг ахастдзинæдтæ. Дыууæ бæстæйы æхсæн хæлардзинады æмæ культурон бастдзинæдты Æхсæнады президент уæвгæйæ, ды æвæллайгæйæ архайыс Сирийæн æмæ йæ адæмæн æххуыс кæныныл ацы зын историон, терроризмы ныхмæ тох кæныны рæстæджы. Сæрмагонд ахастдзинад дæ бæтты Сирийы ныры президент Башар Аль-Асадимæ дæр. Зынаргъ Алыксандр Сергейы фырт, зынаргъ хæлар, æппæт зæрдæйæ дæр дын мæ цæст уарзы фидар æнæниздзинад, æнтыстдзинæдтæ, бирæ азты дæргъы æнæмаст цард æмæ амонд. Уырны мæ, нæ дарддæры æмгуыстдзинад дæр æнтыстджын кæй уыдзæн, уый».

Дæсгай азты хæлардзинады бастдзинæдтæ ис юбилярæн Цæгат Кавказы Хæххон-металлургон институты æмбисонды ахуыргонд, профессор, техникон наукæты доктор Æлхъацаты Михалимæ. «Дзасохты Алыксандр иу æмæ дыууæ хатты нæ уыд ССР Цæдисы, ныр та Уæрæсейы Федерацийы официалон делегациты сæргъы дунеон форумты. Уым аккаг хуызы равдыста йæ бæстæ æмæ йæ райгуырæн Ирыстон. Уый хъуыддаджы æмæ хæлардзинады бастдзинæдтæ сарæзта бирæ бæстæты разамонджытимæ, куыд Джон æмæ Эдвард Кеннеди, Билл Клинтон, Джавахарлал Неру, Индирæ Ганди, Фидель Кастро, Франсуа Миттеран, Ясир Арафат, Хафез Асад æмæ бирæ æндæртимæ…»

Юбилярæн арфæйы ныхæстæ загътой æмæ æрбарвыстой Уæрæсейы Аивæдты академийы президент Зураб Церетели, УФ-йы фæсарæйнаг хъуыддæгты министры хæдивæг Григорий Красин, Саудаг Аравийы Уæрæсейы Федерацийы Æххæстбарджын минæвар, Исламаг æмгуыстады организацийы Уæрæсейы Федерацийы минæвар Рамазан Абдулатипов, ССР Цæдисы адæмон нывгæнæг, Ленины æмæ ССР Цæдисы æмæ Уф-йы паддзахадон премиты лауреат, Социалистон Фæллойы Хъæбатыр Таир Салахов, Дагестаны Паддзахадон Советы кадджын сæрдар Магомедали Магомедов æмæ æндæртæ.

«Мах, Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы ветерантæ, хорз зонгæ стæм Дзасохты Алыксандримæ куыд курдиатджын организаторимæ, зондджын, бæрнон адæймагимæ. 1998 азы январы адæмы фæндонæй Дзасохты Алыксандр æвзæрст æрцыд Цæгат Ирыстоны Президентæй. Цыппар азы фæстæ йыл цæрджытæ дыккаг хатт баууæндыдысты уыцы бæрзонддæр паддзахадон бынат. Ветеранты республикон организаци уыцы æвзæрстыты активонæй рахæцыд йæ фарс», — ахæм рæнхъытæй райдыдта Ветеранты республикон советы номæй йæ сæрдар, авиацийы инæлармайор Къаболаты Солтан юбиляры адрисыл цы арфæ арвыста, уый. Фæуд та кæны мæнæ ахæм ныхæстæй: «Махæн бирæ азты дæргъы Дзасохты Алыксандримæ ис хæлар æмæ хъуыддаджы ахастдзинæдтæ æмæ оперативон æгъдауæй лыг кæнæм Фыдыбæстæйы Стыр хæсты архайджыты, ветеранты социалон хъахъхъæнынад нывылдæр кæнынмæ арæзт фарстатæ. Нæ йæ сусæг кæнын, уымæй сæрыстыр кæй дæн æмæ мын тынг æхсызгон кæй у, уый».

Ацы арфæйы ныхæстимæ æмзæрдæ у газет «Рæстдзинад»-ы редакци дæр.

 СЛАНТЫ Аслан

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here